Mirasçılık belgesi (veraset ilamı)
Mirasçılık belgesi, mirasbırakanın kimlerin mirasçısı olduğunu ve her birinin payını gösterir. Tapuda intikal ya da mirasbırakanın alacaklarının istenmesi gibi işlemlerde bu belge sunulur. Belge, başvuru üzerine sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden alınır (TMK m.598).
Noter her durumda belge veremez. Belgeyi isteyen yabancıysa, belgenin verilmesi yargılama yapılmasını gerektiriyorsa ya da nüfus kayıtları başvuranın yasal mirasçı olduğunu tespite yetmiyorsa sulh hukuk mahkemesine başvurulur.
Belge kesin hüküm oluşturmaz; geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Noterin verdiği belgeye karşı, hakkı zarar gören kişi süre sınırı olmaksızın sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir. Mahkemenin verdiği belgenin iptali asliye hukuk mahkemesinde istenir ve belgede mirasçı görünen herkes davada taraf olur; bu dava mirasçılardan birinin oturduğu yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m.11/3).
Mirasın reddi
Mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından şahsen sorumludur. Bunu istemeyen mirasçı mirası üç ay içinde reddedebilir. Süre, mirasçı olduğunu daha sonra öğrendiğini ispat etmedikçe ölümü öğrendiği tarihten, vasiyetnameyle atanmış mirasçı için tasarrufun kendisine resmen bildirildiği tarihten başlar. Ret, bu süre içinde sulh hukuk mahkemesine sözlü ya da yazılı, kayıtsız ve şartsız bir beyanla yapılır (TMK m.606 ve m.609).
Beyan mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır; güncel yargı uygulaması mirasçının oturduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesine yapılan beyanı da kabul ediyor.
Süre dolmadan terekenin olağan yönetimini aşan işler yapan, tereke mallarını gizleyen ya da kendine mal eden mirasçı artık mirası reddedemez. Zamanaşımı ya da hak düşürücü sürenin dolmasını önlemek için dava açmak veya takip yapmak ise ret hakkını ortadan kaldırmaz (TMK m.610).
Üç ay reddetmeden geçirilirse miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır. Haklı sebep varsa, örneğin mirasçı sürekli hastaysa ya da yurt dışında yaşıyorsa, sulh hukuk mahkemesi süreyi uzatabilir veya yeni süre verebilir (TMK m.615).
Borca batık terekede hükmen ret
Mirasbırakanın ölüm tarihinde borçlarını ödemekten aciz olduğu açıkça belliyse ya da resmen tespit edilmişse, örneğin hakkında aciz belgesi alınmışsa, miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2).
Bu durumun tespiti, asliye hukuk mahkemesinde mirasbırakanın alacaklılarına karşı açılan davayla istenir. Dava üç aylık süreye bağlı değildir; ancak mirasçı terekeyi sahiplenmemiş olmalıdır. Borca batıklık ölüm tarihindeki malvarlığı ve borçlara göre belirlenir.
Miras ortaklığı ve temsilci atanması
Birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar aralarında miras ortaklığı kurulur ve mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur. Hiçbir mirasçı tereke malı üzerinde tek başına tasarruf edemez; örneğin mirastan kalan daire ancak bütün mirasçılar birlikte hareket ederse satılabilir. Her mirasçı ise terekedeki hakların korunmasını tek başına isteyebilir (TMK m.640).
Mirasçılar anlaşamazsa miras ortaklığına temsilci atanması istenebilir. İstem, diğer mirasçılar davalı gösterilerek mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır; temsilci paylaşmaya kadar bütün mirasçılar adına hareket eder. Mirasçılardan birinin istemi yeterlidir (TMK m.640/3).
Mirasın paylaşılması ve taşınmazlar
Sözleşme ya da kanun gereği ortaklığı sürdürme yükümlülüğü yoksa, her mirasçı her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir; mirasçılar anlaşırsa yapacakları paylaşma sözleşmesi, bütün mirasçıların katılmasıyla yazılı yapıldığında taşınmazlar için de resmi senet aranmadan geçerlidir (TMK m.642 ve m.676).
Anlaşma sağlanamazsa her mirasçı, terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasını isteyebilir. Uygulamada ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası olarak bilinen bu dava, değerine bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesinde görülür (TMK m.642; HMK m.4/1-b).
Ayrıntılar ortaklığın giderilmesi davası sayfasındadır.
Saklı pay ve tenkis davası
Mirasbırakan vasiyetname ya da bağışla malvarlığı üzerinde tasarruf edebilir; ancak saklı paylı mirasçıların payına dokunamaz. Saklı paylı mirasçılar altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eştir. Saklı pay altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babanın her biri için dörtte biridir. Eşin saklı payı, altsoy ya da ana baba ile birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı, diğer hallerde dörtte üçüdür. 10 Mayıs 2007 ve sonrasındaki ölümlerde kardeşlerin saklı payı yoktur (TMK m.505 ve m.506).
Saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davasıyla vasiyetnamedeki kazandırmanın ya da bazı bağışların saklı payını karşılayacak ölçüde indirilmesini ister. Örneğin ölümden önceki bir yıl içinde yapılan, adet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık kazandırmalar tenkise tabidir (TMK m.565).
Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılır. Her halde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer kazandırmalarda mirasın açılmasından itibaren on yıl geçince dava hakkı düşer. Tenkis, kazandırmanın yerine getirilmesi istendiğinde savunma olarak her zaman ileri sürülebilir (TMK m.571).
Mirasbırakanın, mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışladığı taşınmazı satış gibi göstermesine muris muvazaası denir. Bu iddia kural olarak zamanaşımına tabi olmayan tapu iptali ve tescil davasıyla ileri sürülür; ayrıntılar tapu iptali ve tescil davası sayfasındadır.
Görevli ve yetkili mahkeme, arabuluculuk
Miras, mirasbırakanın son yerleşim yerinde açılır. Terekenin bütün olarak paylaştırılması, tasarrufların iptali ve tenkisi ile miras sebebiyle istihkak davaları bu yer mahkemesinde görülür ve bu yetki kesindir (TMK m.576; HMK m.11/1-a).
Hükmen ret davası kesin yetkiye bağlı değildir; yargı uygulaması davalı alacaklının yerleşim yerini esas alır. Belirli bir taşınmaz için açılan ortaklığın giderilmesi davası da muris muvazaasına dayanan tapu iptali davası da taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde görülür; bu yetki de kesindir (HMK m.12).
Görevli mahkeme işe göre değişir:
- Mirasçılık belgesi: sulh hukuk mahkemesi ya da noter.
- Mirasın reddi ve temsilci atanması: sulh hukuk mahkemesi.
- Hükmen ret: asliye hukuk mahkemesi.
- Paylaşma ve ortaklığın giderilmesi: sulh hukuk mahkemesi.
- Tenkis ve muris muvazaası: asliye hukuk mahkemesi.
İstanbul'da mahkeme adı ilçeden değil adliyeden gelir. Son yerleşim yeri Kadıköy ise bu yere bağlı davalar İstanbul Anadolu Adliyesi'nde görülür; ilçenin adliyesini adliye rehberinden bulabilirsiniz.
Arabuluculuk her miras davasında dava şartı değildir. 1 Eylül 2023'ten bu yana dava şartı olan uyuşmazlıklar arasında taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesi sayılmıştır; mirasın paylaşılması davası da bu kapsamdadır. Mirasçılık belgesi, mirasın reddi, temsilci atanması ve tenkis bu listede yer almaz (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B).
Mirastan kalan kiralık taşınmaz: kira ile kesişen noktalar
Kiraya veren ölünce kira sözleşmesi sona ermez. Mirasçılar yeni bir sözleşmeye gerek olmadan kiraya veren olur; kiraya verenin ölümü ne mirasçılara ne de kiracıya fesih hakkı verir.
Kira alacağında da mirasçılar elbirliğiyle hak sahibidir. Mirasçılardan biri, diğerlerinin onayı olmadan kirayı ya da payına düşen kısmı isteyemez; kira, bütün mirasçılar ya da miras ortaklığı temsilcisi tarafından istenir. Yalnız bir mirasçıya yapılan ödeme, kiracıyı diğerlerine karşı borçtan kurtarmayabilir.
Tahliyede de mirasçılar birlikte hareket eder: süre koruyucu ihtarlar, arabuluculuk başvurusu, tahliye davası ve icra takibi bütün mirasçılar tarafından yapılır. Davayı bazı mirasçılar açmışsa eksiklik, diğerlerinin onayıyla ya da temsilci atanmasıyla giderilebilir; ancak ihtarı bir kısım mirasçının göndermiş olması sonradan düzeltilemez. Tahliye sebepleri tahliye davası sayfasındadır.
Yargı uygulamasına göre mirasçılar, kiralananı kendileri ya da kanunda sayılan yakınları için kullanmak zorundaysa yeni malikin ihtiyacı nedeniyle tahliye yoluna da gidebilir; bu yolda bir aylık bildirim süresi ölüm tarihinden başlar.
Kiracı ölürse sözleşme kendiliğinden sona ermez. Konut kiralarında ölen kiracıyla aynı konutta oturanlar, sözleşmeye ve kanuna uydukları sürece sözleşmeyi sürdürebilir (TBK m.356).
Ayrıntılar kiracı ya da ev sahibi ölürse kira sözleşmesi rehberinde anlatılıyor. Kiracının mirasçıları yasal fesih bildirim süresine uyarak en yakın fesih dönemi sonu için sözleşmeyi feshedebilir; bu hakkın konut ve çatılı işyeri kiralarında da kullanılıp kullanılamayacağı öğretide tartışmalıdır (TBK m.333).
Mirastan kalan evde mirasçılardan biri tek başına oturuyorsa diğerleri ondan ecrimisil isteyebilir. Kural olarak ecrimisil, yararlanma isteğinin oturan mirasçıya bildirilmesinden (intifadan men) sonraki dönem için istenir; bildirim ihtarnameyle yapılabilir. Mirasçılardan biri taşınmazı başkasına kiraya verip kirayı alıyorsa bildirim aranmaz. Bu davayı her mirasçı, diğerlerinin onayı olmadan kendi miras payı oranında açabilir; kiracıdan kira istemek ise bütün mirasçıların birlikte hareket etmesini gerektirir.
Sık sorulan sorular
Ev sahibim öldü, kirayı kime ödemeliyim?
Kira sözleşmesi aynen devam eder; kiraya veren artık mirasçılardır. Borçtan kurtulmak için ödeme bütün mirasçılara, onların birlikte yetkilendirdiği kişiye ya da miras ortaklığı temsilcisine yapılır. Mirasçılardan yalnız birine yapılan ödeme, diğerlerine karşı borcu sona erdirmeyebilir.
Mirası reddetme süresini kaçırdım, ne yapabilirim?
Haklı bir sebep varsa sulh hukuk mahkemesinden yeni süre istenebilir. Ölüm tarihinde mirasbırakanın borçları malvarlığından fazlaysa ve terekeyi sahiplenmediyseniz, alacaklılara karşı süreye bağlı olmayan hükmen ret davası açabilirsiniz.
Babamızdan kalan evde annemiz oturmaya devam edebilir mi?
Sağ kalan eş, eşiyle birlikte yaşadığı konut ve ev eşyası üzerinde miras hakkına mahsuben kendisine mülkiyet tanınmasını isteyebilir; bu istem en geç paylaşma sırasında ileri sürülür. Haklı sebep varsa mülkiyet yerine intifa ya da oturma hakkı tanınabilir (TMK m.652).
Dosyanızı birlikte değerlendirelim
İstanbul'daki miras dosyalarında mirasçı vekilliği yapıyoruz: mirasçılık belgesi ve iptali, mirasın reddi, temsilci atanması, paylaşma ve ortaklığın giderilmesi, tenkis ve mirastan kalan kiralık taşınmazdaki kira ve tahliye işleri. Ön değerlendirme için mirasbırakanın ölüm tarihi ve son adresi, nüfus kayıt örneği ile varsa mirasçılık belgesi, tapu kaydı ve kira sözleşmesi yeterlidir.
Ön değerlendirme için gereken belgeler
- Nüfus kayıt örneğimirasbırakanın ölüm tarihi ve mirasçıların kim olduğu için
- Mirasçılık belgesi (varsa)sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden alınmış olan
- Tapu kaydı (varsa)mirastan kalan taşınmazlar için
- Kira sözleşmesi (varsa)mirastan kalan taşınmaz kiradaysa ya da mirasbırakan kiracıysa
“Varsa” diye belirtilenler yalnız dosyanızda bulunuyorsa gerekir.
