Örnek aile: eş ve iki çocuk
Baba 2025'te ölmüştür; geride eşi ile iki çocuğu Ayşe ve Mehmet kalmıştır. Vasiyetname yoktur. Tabloda her mirasçının yasal payı ve saklı payı terekenin tamamına oranla gösteriliyor:
| Mirasçı | Yasal pay | Saklı pay |
|---|---|---|
| Eş | 1/4 | 1/4 |
| Ayşe (çocuk) | 3/8 | 3/16 |
| Mehmet (çocuk) | 3/8 | 3/16 |
Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetname ya da bağışla dokunamayacağı kısımdır. Çocuk için yasal payın yarısı, altsoyla birlikte mirasçı olan eş için yasal payın tamamıdır. Bu ailede saklı paylar toplamı sekizde beştir; baba terekesinin sekizde üçünü vasiyetle dilediği kişiye bırakabilirdi (TMK m.506).
Çocuk varken mirasbırakanın anne ve babası, kardeşleri ve diğer akrabaları mirasçı olmaz; önceki sıradaki tek bir mirasçı bile sonraki sırayı dışarıda bırakır. Gelin, damat ya da eşin önceki evliliğinden olan çocuk gibi kan bağı bulunmayan yakınlar da yasal mirasçı değildir.
Çocuk sayısı değişince paylar nasıl değişir?
Eşin payı çocuk sayısından etkilenmez; her durumda dörtte birdir. Değişen, çocuklara kalan dörtte üçün kaç parçaya bölüneceğidir:
- Tek çocuk: eş dörtte bir, çocuk dörtte üç alır; çocuğun saklı payı sekizde üçtür.
- İki çocuk: eş dörtte bir, her çocuk sekizde üç alır; her çocuğun saklı payı on altıda üçtür.
- Üç çocuk: eş dörtte bir, her çocuk dörtte bir alır; her çocuğun saklı payı sekizde birdir.
- Eş yoksa: miras çocuklar arasında eşit bölünür; her çocuğun saklı payı yasal payının yarısıdır.
Eş sağken çocuk sayısı ne olursa olsun çocukların saklı payları toplamı sekizde üç, eşinki dörtte birdir; mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısım da sekizde üç olarak kalır. Mirasbırakanın önceki evliliğinden olan çocuklar da diğerleriyle eşit pay alır. Kendi ailenizi miras payı hesaplayıcısına girerek payları görebilirsiniz.
Evlilik dışında doğan çocuk, babasıyla soybağı tanıma ya da mahkeme kararıyla kurulmuşsa babasına da diğer çocuklar gibi mirasçı olur (TMK m.498).
Evlatlık da öz çocukla aynı payı alır
Evlat edinilen çocuk, evlat edinene öz çocuğu gibi mirasçı olur; payı ve saklı payı diğer çocuklarınkiyle aynıdır. Evlatlığın kendi ailesine mirasçılığı da sürer (TMK m.500).
Bunun için evlat edinme kararının verilmiş ve evlatlık ilişkisinin kaldırılmamış olması gerekir. Evlat edinme başvurusu yapıldıktan sonra evlat edinen ölürse, diğer koşullar bundan etkilenmiyorsa mahkeme yine de evlat edinmeye karar verebilir; bu durumda evlatlık, ölen evlat edinene mirasçı olur. Evlatlık yalnız kendisini evlat edinene mirasçı olur; evlat edinenin anne ve babasına ya da kardeşlerine mirasçı olmaz. Evlat edinen ve onun hısımları da evlatlığa yasal mirasçı olamaz (TMK m.315 ve m.500).
Önce mal rejimi tasfiye edilir, sonra miras paylaşılır
Eşlerden birinin ölümüyle mal rejimi de sona erer. Edinilmiş mallara katılma rejiminde her eş ya da mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur ve karşılıklı alacaklar takas edilir (TMK m.225 ve m.236).
Sağ kalan eşin katılma alacağı, ölen eşin terekesine karşı bir alacaktır ve miras payından ayrıdır. Önce bu alacak ayrılır; eşin dörtte birlik miras payı kalan net miras üzerinden hesaplanır. Alacak karşılıklıdır: sağ kalan eşin edinilmiş malları da hesaba girer ve çocuklar, ölen babalarının mirasçısı olarak annelerinin artık değerinin yarısını isteyebilir.
Örneğin evlilik içinde maaşla alınıp babanın adına tescil edilen, borcu olmayan bir daire tek edinilmiş malsa ve eşin edinilmiş malı yoksa, dairenin tasfiye anındaki değerinin yarısı kadar bir para alacağı, katılma alacağı olarak eşe ayrılır. Kalan yarı mirastır: bunun dörtte biri eşe, sekizde üçü her çocuğa düşer. Mal 1 Ocak 2002'den önce edinilmişse katılma alacağı değil, ispatlanan katkı oranında katkı payı gündeme gelir; eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçmişse de sonuç değişir. Ayrıntılar nafaka, velayet ve mal rejimi sayfasında anlatılıyor.
Birlikte yaşadıkları ev ölen eşe aitse sağ kalan eş, katılma alacağına mahsup edilmek üzere bu ev üzerinde intifa ya da oturma hakkı, ev eşyası üzerinde mülkiyet isteyebilir; paylaşmada ise ev ve eşya üzerinde miras payına mahsuben mülkiyet tanınmasını isteyebilir (TMK m.240 ve m.652).
Sık sorulan sorular
Babamın anne ve babası sağ; onlar da mirastan pay alır mı?
Hayır. Mirasbırakanın çocuğu ya da torunu varsa anne ve babası mirasçı olmaz; miras eş ile çocuklar arasında paylaşılır. Çocukların hepsi mirasbırakandan önce ölmüş ve geride torun da kalmamışsa anne ve baba mirasçı olur ve eşe mirasın yarısı düşer; bu durum çocuk yoksa eşe ne kalır sayfasında anlatılıyor.
Babam vasiyetnameyle evi kardeşime bıraktı; ben ne alırım?
Vasiyetnameden aksi anlaşılmadıkça, bir tereke malının bir mirasçıya bırakılması vasiyet sayılmaz, yalnız paylaştırma kuralıdır: ev kardeşinize verilir, ama değeri onun miras payından düşülür ve siz yasal payınızın tamamını, yani terekenin sekizde üçünü almaya devam edersiniz. Babanızın kardeşinize payından fazlasını bırakmak istediği vasiyetnameden anlaşılıyorsa, bu kazandırma da sizin saklı payınız olan terekenin on altıda üçüne dokunamaz; bu payı zedeleyen kısmın indirilmesini tenkis davasıyla isteyebilirsiniz (TMK m.560 ve m.647).
Hesap ve süreler tenkis davası ve saklı pay sayfasında.
Kardeşimiz babamızdan önce öldü; onun payı ne olur?
Payı kendi çocuklarına geçer; çocuğu yoksa diğer çocuklara kalır. Hesap önce ölen çocuğun payı sayfasında örnekle gösteriliyor.
Dosyanızı birlikte değerlendirelim
İstanbul'daki miras dosyalarında vekillik yapıyoruz: mirasçılık belgesi, mal rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağı, paylaşma ve ortaklığın giderilmesi, tenkis ve vasiyetnamenin iptali davaları. Ön değerlendirme için mirasbırakanın ölüm tarihi ve son adresi, nüfus kayıt örneği ile varsa mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ve tapu kayıtları yeterlidir.
Ön değerlendirme için gereken belgeler
- Nüfus kayıt örneğimirasbırakanın ölüm tarihini, eşini ve çocuklarını göstermek için
- Mirasçılık belgesi (varsa)veraset ilamı; mirasçıları ve paylarını gösterir
- Tapu kayıtları (varsa)terekedeki ve evlilik içinde edinilen taşınmazlar için
“Varsa” diye belirtilenler yalnız dosyanızda bulunuyorsa gerekir.
