Babalık Davası ve Soybağı: DNA, Süreler ve Nafaka

Soybağı hangi yollarla kurulur?

Evlilik devam ederken ya da evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası annenin kocasıdır. Babalık karinesi denen bu kural, ancak soybağının reddi davasıyla çürütülebilir (TMK m.285 ve m.286).

Evlilik dışında doğan çocuk, anne ve babası birbiriyle evlenince kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabi olur. Eşler bu çocuğu nüfus memuruna bildirmek zorundadır; bildirimin yapılmamış olması bu sonucu engellemez (TMK m.292 ve m.293).

Tanıma, babanın nüfus memuruna ya da mahkemeye yazılı başvurusuyla veya resmi senette ya da vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur. Tanıyan küçük ya da kısıtlıysa veli ya da vasisinin rızası da gerekir. Başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz (TMK m.295).

Babalık davasını kim, kime karşı ve nerede açar?

Babalık davasını anne ve çocuk açabilir. Yargı uygulamasına göre bu iki dava hakkı birbirinden bağımsızdır: annenin açtığı davanın reddedilmesi ya da annenin davadan feragat etmesi çocuğun dava hakkını etkilemez. Anne ile çocuğun menfaatleri çatışabileceğinden küçük çocuğu davada kendisine atanan kayyım temsil eder (TMK m.426).

Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Dava Cumhuriyet savcısına ve Hazineye; anne açtıysa kayyıma, kayyım açtıysa anneye ihbar edilir (TMK m.301).

Çocuğun biyolojik babası olduğunu söyleyen kişi babalık davası açamaz. Çocuğun başka bir erkekle soybağı yoksa bu kişi çocuğu tanıyarak soybağını kendisi kurabilir (TMK m.295 ve m.301).

Çocuğun başka bir erkekle, örneğin annenin kocasıyla soybağı varsa önce bu bağın kaldırılması gerekir. Yargı uygulamasına göre soybağının reddi ve babalık istekleri aynı dilekçede ileri sürülse bile mahkeme davaları ayırır ve babalık davasında soybağının reddi davasının sonucunu bekler.

4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4 uyarınca davaya aile mahkemesi bakar. Dava, taraflardan birinin dava ya da doğum sırasındaki yerleşim yerinde açılabilir; anne ve çocuk Kadıköy'de oturuyorsa dava İstanbul Anadolu Adliyesi'ndeki aile mahkemesinde açılabilir (TMK m.283).

Dava süresi: anne için bir yıl, çocuk için süre yok

Babalık davası çocuk doğmadan önce de açılabilir. Annenin dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Çocuğun başka bir erkekle soybağı varsa bir yıllık süre bu bağın ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar. Süre geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan bir sebep varsa anne, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açabilir (TMK m.303).

Yargı uygulamasına göre davalının evlenme vaadiyle ya da benzeri oyalayıcı ve aldatıcı davranışlarla davanın süresinde açılmasını engellemesi haklı sebeptir. Bu durum açıkça ortaya konulursa dava, süre geçtiği gerekçesiyle reddedilemez.

Çocuğun açacağı babalık davası ise bir süreye bağlı değildir; kanunda çocuk için öngörülen süreleri Anayasa Mahkemesi 2011 ve 2012'de verdiği kararlarla iptal etti. Annenin süresi geçmiş olsa bile dava, çocuk adına kayyım tarafından, çocuk ergin olduktan sonra ise çocuğun kendisi tarafından açılabilir.

DNA incelemesi zorunlu mu?

Soybağı davalarında hakim maddi olguları kendiliğinden araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder. Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesi için zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür (TMK m.284).

Uyuşmazlığın çözümü için zorunlu, bilimsel verilere uygun ve sağlık yönünden tehlikesiz olmak şartıyla herkes, soybağının tespiti için vücudundan kan ya da doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı bir sebep olmadan bu zorunluluğa uyulmazsa hakim, incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.292).

Yargı uygulamasına göre davalı babalığı kabul etse bile DNA incelemesi yaptırılır. İnceleme mahkemenin belirlediği resmi bir kuruluşta, örneğin Adli Tıp Kurumu'nda, anneden, çocuktan ve davalıdan örnek alınarak yapılır; taraflardan birinin özel bir laboratuvardan aldırdığı rapor tek başına hükme esas alınmaz. Baba ölmüşse inceleme, babanın yakın hısımlarından alınan örneklerle ya da gerekirse mezar açılarak yapılabilmektedir.

TMK m.284'e göre davalı incelemeye rıza göstermezse hakim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir. Öğretide bu hükümle zor kullanmayı öngören usul hükmünden hangisinin uygulanacağı tartışmalıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2023'te oyçokluğuyla, sonraki tarihli usul hükmünün uygulanacağını ve örnek vermekten kaçınan davalı hakkında yakalama ve zorla getirme dahil zor kullanma önlemlerine başvurulması gerektiğini kabul etti.

Davalının, doğumdan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında anneyle cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır. Davalı baba olmasının olanaksızlığını ya da üçüncü bir kişinin babalığının daha olası olduğunu ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder (TMK m.302).

Çocuk için nafaka ve annenin giderleri

Babalık davasıyla birlikte çocuk için nafaka istenebilir. Hakim babalık olasılığını kuvvetli bulursa hükümden önce de çocuğun ihtiyaçları için uygun bir nafakaya karar verebilir (TMK m.333).

Yargı uygulamasında nafaka dava tarihinden başlatılır: dava tarihinden babalık hükmü kesinleşinceye kadar tedbir nafakası, kesinleşmeden sonra iştirak nafakası olarak hükmedilir. TMK m.330'a göre miktar, çocuğun ihtiyaçları ile anne ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir; ayrıntısı nafaka ne kadar olur? sayfasındadır.

Anne de babalık davasıyla birlikte ya da ayrı bir davayla, babadan, baba ölmüşse mirasçılarından şu giderlerin karşılanmasını isteyebilir:

• Doğum giderleri.
• Doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri.
• Gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderler.

Çocuk ölü doğmuş olsa bile hakim bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir. Üçüncü kişilerin ya da sosyal güvenlik kuruluşlarının anneye yaptığı ödemeler, hakkaniyet ölçüsünde bu tutardan indirilir (TMK m.304).

Soybağının reddi: babalık karinesi nasıl çürütülür?

Babalık karinesi gereği çocuğun hukuken babası, biyolojik baba başka biri olsa bile annenin kocasıdır. Koca, anne ya da çocuk soybağının reddi davası açarak bu karineyi çürütebilir. Annenin dava hakkı, Anayasa Mahkemesi'nin 2023 tarihli iptal kararından sonra 2024'te kanuna eklendi; dava, dava açma hakkı olan diğer kişilere karşı açılır (TMK m.286).

Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır. Evlenmeden en az yüz seksen gün sonra ve evliliğin sona ermesinden en fazla üç yüz gün içinde doğan çocuk, evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır (TMK m.287).

Çocuk evlenmeden önce ya da eşler ayrı yaşarken ana rahmine düşmüşse davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez; ancak kocanın gebe kalma döneminde eşiyle cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıtlar varsa karine geçerliliğini korur (TMK m.288).

Öğretiye göre DNA incelemesi bu ispat kurallarının önemini büyük ölçüde azaltmıştır. Dava açma süreleri şöyledir:

• Koca, doğumu ve baba olmadığını ya da annenin gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açar. Kanundaki, doğumdan başlayan beş yıllık üst sınırı Anayasa Mahkemesi 2009'da iptal etti.
• Anne, doğumdan başlayarak bir yıl içinde dava açar.
• Çocuk, ergin olduğu, yani kural olarak on sekiz yaşını doldurduğu tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açar.
• Ergin olmayan çocuk için TMK m.291 uyarınca atanan kayyım, atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde dava açar. Kayyım atanmamışsa ya da kayyım dava açmamışsa çocuk, ergin olduktan sonra davayı kendisi açabilir.

Bu süreler hak düşürücüdür. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre, bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289).

Yargı uygulamasında, gerçek kendisinden gizlendiği için ergin olduğunda durumu bilmeyen çocuğun, öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açtığı dava süresinde sayılmıştır. Haklı sebebin bulunup bulunmadığı her dosyada ayrıca değerlendirilir.

Koca dava süresi dolmadan ölmüş, hakkında gaiplik kararı verilmiş ya da ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmişse; çocuğun babası olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu ve kocanın annesi ya da babası da dava açabilir. Bu kişiler için bir yıllık süre, doğumu ve kocanın ölümünü, gaipliğine karar verildiğini ya da ayırt etme gücünü kaybettiğini öğrendikleri tarihte başlar (TMK m.291).

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2025'te oyçokluğuyla verdiği karara göre bu kişilerin dava hakkı yalnız sayılan hallerde doğar ve mirasçılara geçmez; örneğin kocanın sonraki eşi bu davayı açamaz. Anayasa Mahkemesi 2024'te, biyolojik babanın dava hakkını kendi iradesi dışındaki koşullara bağlayan düzenlemeyi iptal etmişti; kanun koyucu aynı yıl maddeyi yeniden düzenledi. Öğretide yeni düzenlemenin iptal gerekçesini karşılamadığı ileri sürülüyor.

Soybağının reddi kararı geçmişe etkilidir: çocuk doğumundan itibaren koca yönünden soybağı bulunmayan çocuk sayılır ve kocanın bakım ve nafaka yükümlülükleri sona erer. Çocuğun gerçek babasıyla soybağı bundan sonra tanıma ya da babalık davasıyla kurulabilir.

Çocuk, anneyle hiç evlenmemiş bir erkeğin nüfusuna tanıma ya da mahkeme kararı olmadan, örneğin eski af kanunlarına dayanan bir tescilde gerçeğe aykırı beyanla yazılmışsa durum farklıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2026'da oyçokluğuyla verdiği karara göre böyle bir kayıt soybağının reddi davasıyla değil, süreye bağlı olmayan nüfus kaydının düzeltilmesi davasıyla düzelttirilir; bu davaya asliye hukuk mahkemesi bakar. Kayıt bir tanımaya dayanıyorsa aşağıda anlatılan tanımanın iptali davası ve süreleri uygulanır.

Tanımanın iptali

Tanıyan kişi yanılma, aldatma ya da korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir; dava anneye ve çocuğa karşı açılır (TMK m.297).

Anne, çocuk, çocuk ölmüşse altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer de tanımanın iptalini dava edebilir; dava tanıyana, o ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Davacı tanıyanın baba olmadığını ispatlamak zorundadır. Ancak davayı anne ya da çocuk açmışsa ispat yükü, tanıyanın gebe kalma döneminde anneyle cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıtlar göstermesinden sonra doğar (TMK m.298 ve m.299).

Tanıyanın dava hakkı iptal sebebini öğrendiği ya da korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten, anne ve diğer ilgililerin dava hakkı ise tanımayı ve tanıyanın baba olamayacağını öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her halde tanımanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Çocuğun dava hakkı ergin olmasından başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Gecikmeyi haklı kılan bir sebep varsa dava, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde açılabilir (TMK m.300).

Nüfus kaydı, soyadı, velayet ve mirasa etkisi

Yargı uygulamasına göre babalık hükmü geçmişe etkili sonuç doğurur. Hüküm kesinleşince mahkeme yazı işleri müdürlüğü kararı on gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirir. Tanınan ya da babalık hükmüyle soybağı kurulan çocuk, baba adı ve soyadıyla babasının hanesine taşınır (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.28 ve m.55).

Soybağının kurulması velayeti kendiliğinden değiştirmez. Velayet kendisinde olmayan baba, çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir. Anne ve baba evli değilse velayet anneye aittir; anne küçük, kısıtlı ya da ölmüşse ya da velayet kendisinden alınmışsa hakim, çocuğun menfaatine göre vasi atar ya da velayeti babaya verir (TMK m.337).

Tanıma ya da mahkeme kararıyla soybağı kurulan çocuk, babasına ve baba tarafındaki hısımlarına evlilik içinde doğmuş bir çocukla aynı haklarla mirasçı olur (TMK m.498).

Payların nasıl hesaplandığı eş ve çocuklar varsa miras sayfasında, mirasla ilgili davalar miras davaları sayfasında anlatılıyor.

Babalık hükmü babanın ölümünden sonra alınırsa çocuk mirasçılardan biri olur. Çocuğu göstermeden düzenlenmiş mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir; mirası elinde bulunduran mirasçılardan payın istenmesinde ise miras sebebiyle istihkak davasının zamanaşımı süreleri ayrıca değerlendirilir (TMK m.598 ve m.639).

Sık sorulan sorular

Av. Arb. Uzl. Halis Gökhan Giray Bu sayfa Av. Arb. Uzl. Halis Gökhan Giray (İstanbul Barosu, Sicil No: 59260) tarafından hazırlanmıştır. Son güncelleme: Ekim 2026. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlıkta sözleşme ve belgeler incelenmeden sonuca varılmamalıdır.