Mirasçılık belgesi ne işe yarar?
Mirasçılık belgesi mirasbırakanın kimliğini ve ölüm tarihini, mirasçılarını ve her birinin payını gösterir. Belgeyi mirasçılardan biri istemiş olsa da belgede bütün mirasçılar payları ile birlikte yer alır. Bu yüzden diğer mirasçıların başvuruya katılması ya da onay vermesi gerekmez.
Mirasçı, mirasbırakandan geçen hakları kullanırken bu belgeyi sunar: tapuda intikal, mirasbırakanın banka hesaplarındaki paranın ve alacaklarının istenmesi, mirasçı sıfatıyla dava açılması başlıca örneklerdir. Belge, aksi ispatlanana kadar mirasçılığa karine oluşturur; kesin hüküm değildir ve geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, TMK m.598).
Noterden mirasçılık belgesi nasıl alınır?
Başvuru Türkiye'deki herhangi bir noterliğe yapılabilir; mirasbırakanın son oturduğu yerdeki noterliğe gitmek gerekmez. Başvuruda kimlik belgesi, vekil aracılığıyla başvuruluyorsa vekaletname istenir; mirasbırakanın T.C. kimlik numarası bilinmiyorsa noterlik bunu tespit eder. Noter nüfus kayıtlarını elektronik ortamda inceler, yetmezse nüfus müdürlüğünden yazıyla ister ve kayıtlar yeterliyse mirasçıları ve paylarını gösteren belgeyi düzenler.
Noter her durumda belge veremez. Belgeyi isteyen yabancıysa, belgenin verilmesi yargılama yapılmasını gerektiriyorsa ya da nüfus kayıtları başvuranın yasal mirasçı olduğunu tespite yetmiyorsa sulh hukuk mahkemesine başvurulur (1512 sayılı Noterlik Kanunu m.71/B).
Vasiyetnameyle mirasçı atanan ya da kendisine vasiyet yapılan kişiye verilecek belgeyi de yalnız sulh hukuk mahkemesi düzenler. Bu belge, vasiyetname diğer mirasçılara bildirildikten sonra bir ay içinde itiraz edilmezse verilir (TMK m.598).
Uygulamada mirasbırakan ya da mirasçılardan biri evlatlıksa, gaipse ya da birden çok vatandaşlığa sahipse noter yine belge düzenlemez; gerekçesini yazdığı bir ret belgesi verir ve başvuranı sulh hukuk mahkemesine yönlendirir. Nüfus kaydında bir eksiklik görülürse önce kaydın nüfus müdürlüğünde düzeltilmesi gerekebilir.
Sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi
Mahkemeden belge istemek çekişmeli bir dava değildir; dilekçede kimse davalı gösterilmez. Başvuran mirasbırakanın öldüğünü ve onunla kendi arasındaki bağı ortaya koyar; diğer mirasçıları ve payları mahkeme nüfus kayıtlarını getirterek kendiliğinden belirler. Nüfus sicilinde kayıt yoksa ya da kayıt doğru değilse gerçek durum tanık dahil her türlü delille ispatlanabilir (TMK m.30).
Yargı uygulamasına göre bu başvuruda kesin yetki kuralı yoktur. Başvuru mirasbırakanın son yerleşim yerindeki ya da başvuranın veya ilgililerden birinin oturduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesine yapılabilir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, HMK m.384).
İstanbul'da mahkemenin adı ilçeden değil adliyeden gelir: Kadıköy'de oturan bir mirasçı, İstanbul Anadolu Adliyesi'ndeki sulh hukuk mahkemelerine başvurabilir.
Mirası reddeden bir mirasçı varsa, yargı uygulamasına göre belgede onun mirasçılık sıfatını kaybettiği ve payının kime geçtiği de gösterilir. Ret kararının ya da mirastan feragat sözleşmesinin başvuruda sunulması, belgenin baştan doğru düzenlenmesine yardım eder.
Belgede hata varsa: itiraz ve iptal davası
Belgede bir mirasçı eksik yazılmışsa, mirasçı olmayan biri mirasçı gösterilmişse ya da paylar yanlışsa izlenecek yol, belgeyi kimin verdiğine göre değişir. Noterin verdiği belgeye karşı, menfaati zedelenen kişi sulh hukuk mahkemesine itiraz eder; mahkeme kararının bir örneğini notere ve Türkiye Noterler Birliği'ne bildirir (Noterlik Kanunu m.71/C).
Yargı uygulamasına göre bu itiraz, diğer mirasçılar davalı gösterilerek dava biçiminde yapılır ve bir süreye bağlı değildir. Noterin verdiği belgenin iptali için asliye hukuk mahkemesinde dava açılırsa mahkeme görevsizlik kararı verir; dosyanın sulh hukuk mahkemesine gönderilmesi iki haftalık süre içinde istenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.20).
Sulh hukuk mahkemesinin verdiği belgenin iptali ve yeni belge verilmesi ise asliye hukuk mahkemesinde istenir. Belgede mirasçı görünen herkes, ölmüşse onların mirasçıları davada yer almalıdır; mahkeme bunu kendiliğinden gözetir. Davacı mirasçı olduğunu ve önceki belgenin bu yüzden hatalı olduğunu ispatlar, mirasçıları ve payları yine hakim belirler. Dava mirasçılardan birinin oturduğu yerdeki mahkemede de açılabilir (HMK m.11/3).
Süre olmaması beklemenin güvenli olduğu anlamına gelmez. Hatalı bir belgeyle tapuda intikal yapılıp taşınmaz başkasına devredilmişse, tapu kaydına iyiniyetle güvenerek edinen kişinin kazanımı korunur; hatayı bilen ya da bilmesi gereken kişi ise bu korumadan yararlanamaz (TMK m.1023 ve m.1024).
Böyle bir devre karşı izlenecek yol tapu iptali ve tescil davası sayfasında anlatılıyor.
Tapuda miras intikali nasıl yapılır?
Mirasbırakanın taşınmazları ölüm anında, tapuya bir şey yazılmasını beklemeden mirasçılara geçer. Ancak mirasçılar taşınmazı satmak ya da üzerine ipotek kurdurmak gibi tasarruf işlemlerini, taşınmaz tapuda kendi adlarına tescil edildikten sonra yapabilir (TMK m.705).
Tescil için mirasçılık belgesiyle tapu müdürlüğüne başvurulur; tapu müdürlüğü bu belge olmadan mirasçılar adına tescil yapmaz. Tescil kural olarak belgede pay verilen bütün mirasçılar adına elbirliği mülkiyeti olarak yapılır: tapuda her mirasçının ayrı bir payı görünmez ve taşınmaz paylaşmaya kadar mirasçıların hepsine birlikte aittir (TMK m.701).
Elbirliği mülkiyetinde, kanunda ya da sözleşmede aksine bir hüküm yoksa yönetim ve tasarruf işlemleri için bütün mirasçıların oybirliği gerekir; taşınmaz ancak hep birlikte satılabilir (TMK m.702).
Mirasçılar intikali uzun süre yaptırmazsa kanun tapu müdürlüğüne bir yetki tanır. Ölüm tarihinden başlayarak en geç iki yıl içinde intikal gerçekleşmemişse tapu müdürlüğü mirasçılık belgesi için mahkemeye başvurabilir ve tapu kaydını bu belgeye göre elbirliği mülkiyeti olarak günceller (2644 sayılı Tapu Kanunu ek m.1).
İntikal için veraset ve intikal vergisinin tahakkuk etmesi beklenmez. Mirasla geçen taşınmaz tapuda mirasçılar adına tescil edilebilir; ancak ona düşen vergi tamamen ödenmeden ya da teminat gösterilmeden satılamaz, devredilemez, üzerine ipotek gibi bir hak kurulamaz (7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.19).
Elbirliğinden paylı mülkiyete: payınızı ayırmak ya da satmak
Elbirliği mülkiyetinde mirasçıların ayrı payları olmadığından, mirasçılardan biri tek başına "kendi payını" satamaz. Bütün mirasçılar birlikte başvurursa taşınmaz, intikalle birlikte ya da sonradan, payları gösterilerek paylı mülkiyet olarak tescil edilebilir. Mirasçılardan biri bunu tek başına da tapu müdürlüğünden isteyebilir: tapu sicil müdürü diğer mirasçıları itirazlarını bildirmeye çağırır; itiraz gelmezse ya da mirasçılardan biri belirlenen süre içinde paylaşma davası açmazsa taşınmaz, mirasçılar adına payları gösterilerek paylı mülkiyet olarak tescil edilir (3402 sayılı Kadastro Kanunu ek m.3).
Aynı istem sulh hakiminden de yapılabilir. Hakim diğer mirasçılara süre verir; elbirliğinin devamını haklı kılacak bir itiraz ileri sürülmez ya da paylaşma davası açılmazsa dönüşüme karar verir (TMK m.644).
TMK m.688'e göre paylı mülkiyette her paydaş kendi payı bakımından malik hak ve yükümlülüklerine sahiptir; payını devredebilir. Bir mirasçı payını paydaş olmayan birine satarsa diğer paydaşlar yasal önalım hakkını kullanabilir; önalım davası alıcıya karşı açılır. Bu hak, satışın noter aracılığıyla bildiriminden başlayarak üç ay ve her halde satışın üzerinden bir yıl geçmekle düşer; 25 Aralık 2025'ten önceki satışlarda üst süre iki yıldır (TMK m.732 ve m.733).
Mirasçılar anlaşırsa bütün mirasçıların katıldığı yazılı bir paylaşma sözleşmesi yapabilir; anlaşma olmazsa arabulucuya başvurulduktan sonra ortaklığın giderilmesi davası açılır. Ayrıntılar ortaklığın giderilmesi davası sayfasında; ihaleyle satışta payınıza kalacak tahmini tutarı satış mı, anlaşma mı hesaplayıcısıyla karşılaştırabilirsiniz.
Veraset ve intikal vergisi beyannamesi
Mirasla mal edinen her mirasçı veraset ve intikal vergisi beyannamesi verir; beyanname her mirasçı için ayrı ayrı ya da birlikte verilebilir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.8).
Ölüm Türkiye'de olmuşsa ve mirasçı Türkiye'deyse süre ölüm tarihini izleyen dört aydır; ölümün ya da mirasçının yurt dışında olduğu hallerde süre dört, altı ya da sekiz aydır (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.9).
Mirasçının payı kanundaki istisnanın altında kalsa da beyanname verilir. Taşınmazlar piyasa değeriyle değil emlak vergisi değeriyle beyan edilir; mirasbırakanın belgeli borçları ve cenaze giderleri beyannamede gösterilirse indirilir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.10 ve m.12).
Verginin ödendiğini gösteren belge getirilmezse banka, mirasçıya ödeme yaparken yüzde beş oranında vergi karşılığı keser (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.17).
Payınıza düşen tahmini vergiyi, taksitleri ve beyannamenin son gününü veraset ve intikal vergisi hesaplayıcısında görebilirsiniz. Borçlar terekeden fazla görünüyorsa dikkat: mirası reddeden beyanname vermez. Beyanname vermenin tek başına mirası kabul sayılmayacağı yönünde güncel kararlar olsa da aksini söyleyen kararlar da vardır.
Mirası reddetme süresiyle ilişkisi
Mirasçılık belgesi almak mirası kabul anlamına gelmez; yargı uygulamasına göre malların korunması için önlem almak ve belge almak sahiplenme sayılmaz. Buna karşılık belge, ret süresini de durdurmaz: yasal mirasçı mirası kural olarak ölümü öğrendiği tarihten başlayarak üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine beyanla reddeder (TMK m.606 ve m.609).
Tapuda intikalde durum farklıdır. Ret süresi dolmadan terekenin olağan yönetimini aşan işler yapan, tereke mallarını gizleyen ya da kendine mal eden mirasçı artık mirası reddedemez (TMK m.610).
Yargı uygulamasında mirastan gelen taşınmaz payını adına intikal ettirip satmak sahiplenme sayılmıştır. Bir kararda satış yapılmadığı halde, mirasçının vekil aracılığıyla katıldığı ve taşınmazı mirasçılar adına paylı mülkiyetle tescil ettiren intikal işlemi, taşınmazın değeri terekeye göre küçük olmadığından terekenin benimsenmesi sayılmış ve mirasçının artık reddedemeyeceğine hükmedilmiştir. Değerlendirme her mirasçının kendi işlemine göre yapılır. Borçların durumu belli değilse intikal ve beyanname adımlarından önce ret seçeneğini netleştirmek gerekir.
Ret süresi, resmi defter ve hükmen ret mirasın reddi sayfasında anlatılıyor; üç aylık sürenin son gününü mirası reddetme süresi hesaplayıcısında bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Mirasçılık belgesi için bütün mirasçıların gelmesi gerekir mi?
Hayır. Mirasçılardan biri tek başına başvurabilir; belge, başvurmayanlar dahil bütün mirasçıları ve paylarını gösterir.
Mirasçılardan biri yurt dışında yaşıyor; noterden alabilir miyiz?
Kanundaki engel mirasçının yurt dışında oturması değil, belgeyi isteyenin yabancı olmasıdır. Türk vatandaşı mirasçılar noterden başvurabilir. Uygulamada mirasçılardan biri yabancı uyruklu ya da çifte vatandaşsa noter belge düzenlemez; bu durumda belge sulh hukuk mahkemesinden alınır.
Babamdan kalan dairede kendi payımı satabilir miyim?
İntikal yapılmış olsa da taşınmaz paylaşmaya kadar mirasçıların elbirliği mülkiyetindedir ve tek başınıza satış yapamazsınız. Önce tapu müdürlüğünden ya da sulh hakiminden paylı mülkiyete dönüştürme isteyebilirsiniz; dönüşümden sonra payınızı satabilirsiniz, ancak paydaş olmayan birine satışta diğer paydaşların önalım hakkı vardır. Bütün mirasçılar anlaşırsa taşınmazın tamamı birlikte de satılabilir.
Mirasçılık belgesi almak için son tarih var mı?
Hayır, belge her zaman alınabilir. Ancak mirası reddetme ve vergi beyannamesi süreleri belgeden bağımsız işler; bu sürelerin son günlerini ölüm tarihine göre kontrol listesinde görebilirsiniz.
Dosyanızı birlikte değerlendirelim
İstanbul'daki miras dosyalarında vekillik yapıyoruz: mirasçılık belgesinin alınması, noter belgesine itiraz ve mirasçılık belgesinin iptali davası, tapuda elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi, paylaşma ve ortaklığın giderilmesi, mirasın reddi. Ön değerlendirme için mirasbırakanın ölüm tarihi ve son adresi, nüfus kayıt örneği ile varsa mirasçılık belgesi ve tapu kaydı yeterlidir.
Ön değerlendirme için gereken belgeler
- Kimlik belgesinoterden başvuruda; vekil aracılığıyla başvuruluyorsa vekaletname de istenir
- Nüfus kayıt örneğimirasbırakanın ölüm tarihi ve mirasçıların kim olduğu için
- Noterin ret belgesi (varsa)noter belge düzenlemediyse sulh hukuk mahkemesine başvururken
- Ret kararı ya da mirastan feragat sözleşmesi (varsa)reddeden ya da feragat eden mirasçının payının belgede doğru gösterilmesi için
- Tapu kaydıintikal ve paylı mülkiyete dönüştürme işlemleri için
“Varsa” diye belirtilenler yalnız dosyanızda bulunuyorsa gerekir.
