Dava Açmadan Önce Arabuluculuk Zorunlu mu? Miras, Aile ve İcra

Hangi davada arabulucuya gitmek zorunlu?

Tablodaki "Evet", dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın dava şartı olduğunu gösterir; bu durumda arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.

Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda da, kiralanan taşınmazın ilamsız icra yoluyla tahliyesi dışında, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; ayrıntılar kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk sayfasındadır.

Miras ve taşınmaz: paylaşma ve ortaklığın giderilmesi

1 Eylül 2023'ten bu yana taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Mirasçılar arasında terekenin paylaşılması da, paylı mülkiyetteki bir dairenin paydaşlar arasında paylaşılması da bu kapsamdadır. Bu şart, 1 Eylül 2023'te mahkemelerde ve Yargıtay'da görülmekte olan davalara uygulanmaz (6325 sayılı Kanun m.18/B ve geçici m.3).

Davada bütün paydaşların yer alması zorunlu olduğundan, arabuluculuk başvurusunda da bütün paydaşlar, ölmüş bir paydaş varsa onun mirasçıları karşı taraf olarak gösterilmelidir. Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır; Kadıköy'deki bir daire için bu, İstanbul Anadolu Adliyesi'ndeki arabuluculuk bürosudur (6325 sayılı Kanun m.18/A).

Arabuluculukta paydaşlar evin içlerinden birine devri, diğerlerine ödenecek bedel ya da evin satılıp paranın bölüşülmesi gibi konularda anlaşabilir. Anlaşma olmazsa dava taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde açılır; ihaleyle satışta payınıza kalacak tahmini tutarı satış mı, anlaşma mı hesaplayıcısıyla görebilirsiniz.

Mirasçılık belgesi alınması ve mirasın reddi ile tenkis, vasiyetnamenin iptali ve muris muvazaasına dayanan tapu iptali davaları ise dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir. Yolsuz tescile dayanan tapu iptali ve tescil davası da kural olarak bu kapsamda sayılmaz.

Boşanma, aile ve vesayet uyuşmazlıkları

Boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi ve soybağı davaları, dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın şart olduğu uyuşmazlıklar arasında sayılmamıştır; bu davalar doğrudan aile mahkemesinde açılır, şiddet karşısında koruma kararı da arabulucuya gidilmeden istenir. Aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar ise arabuluculuğa elverişli değildir (6325 sayılı Kanun m.1/2).

Arabuluculuk yalnız tarafların serbestçe tasarruf edebileceği konularda mümkündür. Öğretide boşanmanın kendisi, velayet, iştirak nafakası ve soybağı bu nitelikte görülmez; boşanmaya ve velayete ancak mahkeme karar verir. Boşanma kararı verildikten sonra ise maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası gibi iştirak nafakası dışındaki mali sonuçlar ve mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar için arabulucuya başvurulabileceği kabul edilir.

Boşanma davasında eşlerin boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında yaptığı anlaşma, hakim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m.184/5).

Arabuluculuğa elverişli aile hukuku uyuşmazlıklarında anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi için yapılan inceleme dosya üzerinden değil, duruşmalı yapılır (6325 sayılı Kanun m.18/3).

Kısıtlama ve vasi atanması, tarafların üzerinde tasarruf edebileceği bir konu olmadığından arabuluculuğa elverişli değildir. Kısıtlı bir paydaşın bulunduğu paylaşma uyuşmazlığında vasi, kısıtlıyı arabuluculukta temsil eder. Dava açma, sulh olma ve mirasın paylaştırılması sözleşmesi vesayet makamının iznine bağlıdır; öğretide arabuluculukta varılacak anlaşma için de bu iznin alınması gerektiği savunulur (TMK m.462).

İcra takibi ve icra davaları

İcra takibi başlatmak için arabulucuya başvurmak gerekmez; borçlu ödeme emrine itiraz ederse icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemek için de arabuluculuk şartı yoktur. Genel mahkemede açılacak itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında ise arabuluculuğun dava şartı olup olmadığı takibe konu alacağın türüne bağlıdır; hangi alacaklarda zorunlu olduğu icra takibi sayfasında anlatılıyor. Tasarrufun iptali davası için arabulucuya başvurmak gerekmez.

Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Dava açılmadan önce ihtiyati haciz ya da ihtiyati tedbir kararı alındıysa, kararın ardından dava açmak için öngörülen süre de bu arada işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A).

Arabulucuya başvurduktan sonra aleyhinize aynı uyuşmazlıkla ilgili icra takibi yapılırsa ve son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde menfi tespit davası açarsanız, talebiniz üzerine mahkeme, takipten önce açılmış davadaki gibi, teminat karşılığında takibin durdurulmasına ihtiyati tedbirle karar verebilir. Menfi tespit davası bu süreden sonra da açılabilir; ancak o zaman takip ihtiyati tedbirle durdurulamaz, yalnız teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesi istenebilir (6325 sayılı Kanun m.18/A; İİK m.72).

Başvuru, süre ve son tutanak

Dava şartı olan arabuluculukta arabulucuyu büro listeden belirler; taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o görevlendirilir. Arabulucu, görevlendirildiğini taraflara bildirip onları ilk toplantıya davet eder; tarafın avukatı olsa bile asıl tarafı da bilgilendirir. Arabuluculuk, arabulucunun görevlendirildiği tarihten başlayarak üç hafta içinde tamamlanır; zorunlu hallerde arabulucu bu süreyi en fazla bir hafta uzatabilir (6325 sayılı Kanun m.18/A).

Görüşmeler anlaşmayla bitmezse arabulucu son tutanağı düzenler. Davacı, son tutanağın aslını ya da arabulucunun onayladığı bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır; eklemezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir, süresinde sunulmazsa dava, dilekçe karşı tarafa tebliğ edilmeden usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadan açılan dava ise başka bir işlem yapılmadan dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A).

Bir haftalık süre, arabulucuya davadan önce başvurmuş ama tutanağı dilekçeye eklememiş davacı içindir. Yargı uygulamasına göre arabulucuya dava açıldıktan sonra başvurmak eksikliği gidermez; dava yine usulden reddedilir.

Anlaşma olursa: anlaşma belgesi ve icra edilebilirlik şerhi

Arabuluculuk anlaşmayla biterse anlaşma belgesi taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Üzerinde anlaşılan konularda taraflar artık dava açamaz (6325 sayılı Kanun m.18/1 ve m.18/5).

Paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur. Şerh, taşınmaza ilişkin anlaşmalarda taşınmazın bulunduğu yer, taşınırlara ilişkin anlaşmalarda ise arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden alınır. Taşınmaza ilişkin anlaşmada mahkeme anlaşmanın arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığını ve taşınmazla ilgili kanuni sınırlamalara uyulup uyulmadığını denetler. Anlaşma taşınmazın devrini içeriyorsa şerhten sonra taraflardan biri tapu müdürlüğünden tescil isteyebilir; tapu müdürlüğü gerekli incelemeyi yaptıktan sonra tescil resmi senet düzenlenmeden yapılır (6325 sayılı Kanun m.18/B).

Diğer uyuşmazlıklarda şerh, dava açılmadan önceki arabuluculukta arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden, dava sırasındaki arabuluculukta davanın görüldüğü mahkemeden istenir; şerhli anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır. Kanunun şerhi zorunlu tuttuğu haller dışında taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi şerh aranmadan ilam niteliğindedir (6325 sayılı Kanun m.18/2 ve m.18/4).

Zorunlu olmayan davalarda ihtiyari arabuluculuk

Taraflar dava açılmadan önce ya da dava sürerken arabulucuya başvurmak konusunda anlaşabilir ve arabulucuyu kendileri seçer; mahkeme de tarafları bu yola teşvik edebilir. Bir tarafın arabuluculuk teklifine otuz gün içinde olumlu cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (6325 sayılı Kanun m.13 ve m.14).

Dava açıldıktan sonra taraflar birlikte arabulucuya başvuracaklarını bildirirse yargılama üç ayı geçmemek üzere ertelenir; bu süre birlikte başvuruyla üç aya kadar uzatılabilir. Arabuluculuk süreci boyunca geçen süre zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz (6325 sayılı Kanun m.15/5 ve m.16/2).

Aksi kararlaştırılmadıkça görüşmeler gizlidir. Arabuluculukta ileri sürülen görüş ve teklifler ile bir vakıa ya da iddianın kabulü sonraki davada delil olarak kullanılamaz; ancak davada zaten ileri sürülebilecek bir delil, arabuluculukta sunulmuş olması yüzünden kullanılamaz hale gelmez (6325 sayılı Kanun m.4 ve m.5).

Taşınmazın devrine ilişkin uyuşmazlıklar da ihtiyari arabuluculuğa elverişlidir. Tarafların yazılı olarak kararlaştırması ve arabulucunun bunu tutanağa geçirmesiyle süreç boyunca ve en çok üç ay süreyle tapuya tasarruf yetkisinin kısıtlandığı şerhi konulabilir; anlaşma olursa anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır ve şerhten sonra tescil resmi senet düzenlenmeden yapılır (6325 sayılı Kanun m.17/B).

Sık sorulan sorular

Av. Arb. Uzl. Halis Gökhan Giray Bu sayfa Av. Arb. Uzl. Halis Gökhan Giray (İstanbul Barosu, Sicil No: 59260) tarafından hazırlanmıştır. Son güncelleme: Ekim 2026. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlıkta sözleşme ve belgeler incelenmeden sonuca varılmamalıdır.