Tereke Tespiti Davası: Terekenin Tespiti, Mühürleme ve Koruma

Hangi önlemler istenebilir?

Başlıca önlemler şunlardır:

• Terekenin tespiti ve defterinin tutulması: mirasbırakanın taşınır ve taşınmaz malları, hakları, alacak ve borçları bir deftere yazılır.
• Mühürleme: yazılan mallardan gerekenler mühürlenir; mühür yazımdan önce de vurulabilir.
• Resmen yönetim: kanunda sayılan hallerde, örneğin mirasçıların tamamı bilinmiyorsa, sulh hakimi terekeyi kendisi yönetir ya da yönetimle bir kişiyi görevlendirir.
• Vasiyetnamenin teslimi ve açılması: ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hakimine teslim edilir.

Mirasbırakanla birlikte oturanların ihtiyacı olan eşya bir tutanakla tespit edilip güvenilir kişi (yediemin) olarak kendilerine bırakılır; taşınmazın onların oturması için zorunlu bölümleri mühürlenmez (TMK m.591).

Yargı uygulamasına göre mahkeme tespit ettiği malları kararında gösterir: parayı ve dövizi tereke adına bankaya yatırır, altın gibi değerli eşyayı mahkeme kasasına alır, saklanamayacak olanları paraya çevirir, diğer eşyayı bir mirasçıya ya da üçüncü bir kişiye yediemin (güvenilir kişi) olarak bırakır.

Kim, nereye, ne zaman başvurur?

Başvuru mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır; son yerleşim yeri Kadıköy ise İstanbul Anadolu Adliyesi'ndeki sulh hukuk mahkemesine. Mirasbırakan başka bir yerde öldüyse, o yerin sulh hakimi oradaki mallar için önlem alır ve dosyayı yerleşim yeri sulh hakimine gönderir (TMK m.589).

Tereke mallarının korunması için önlem alınması kanunda çekişmesiz yargı işleri arasında sayılır. Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir ve bu işlerde mahkeme gereken araştırmayı kendiliğinden yapar (HMK m.382, m.383 ve m.385).

İstemi mirasçılardan biri tek başına yapabilir; öteki mirasçıların birlikte başvurması ya da istemi kabul etmesi gerekmez. Mirasbırakanın alacaklısı ya da vasiyet alacaklısı gibi ilgililer de başvurabilir. Her mirasçı terekedeki hakların korunmasını isteyebilir ve sağlanan korumadan bütün mirasçılar yararlanır (TMK m.590 ve m.640).

Bir aylık süre ne anlama gelir?

Mirasçılardan ya da ilgililerden biri ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde isterse sulh hakimi terekenin defterinin tutulmasına karar verir ve defter gecikmeksizin tamamlanır (TMK m.590).

Yargı uygulamasına göre bu bir aylık süre hak düşürücü değildir: süre içindeki istemde hakim defter tutmak zorundadır, süre geçtikten sonra da tespit, olanaksız ya da yararsız hale gelmedikçe tereke paylaşılana kadar istenebilir. Öğretide ise bir ay geçince hakimin defter tutmakla yükümlü olmadığı, önlem almanın onun takdirine kalacağı görüşü de vardır. Bu yüzden istemi ölümden başlayarak bir ay içinde yapmak daha güvenlidir; mal kaçırılması ya da eşyanın dağılması riski varsa beklemek, tespit edilecek şeyi de azaltır.

Defter hemen tutulamıyorsa, malların tamamı ya da bir kısmı ölümün hemen ardından ve en geç on gün içinde mühürlenebilir; kütüphane gibi yazımı uzun sürecek mallar da mühürlenerek ya da kasa gibi güvenli bir yere konularak korunur (Türk Medeni Kanununun Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzük m.33).

Mahkeme terekeyi nasıl tespit eder? Banka hesapları ve kasa

Yargı uygulamasına göre mahkeme, resmi kurumlardan mirasbırakanın taşınır ve taşınmaz bütün malvarlığını sorar. Tereke mallarını elinde bulunduran ya da mirasbırakana borçlu olan mirasçılara, mirasbırakanın mali durumu hakkında bilgi vermekle yükümlü olduklarını hatırlatarak onlardan da bilgi alır.

Mirasbırakanın hangi bankalarda hesabı ya da kiralık kasası olduğu bilinmiyorsa, tereke tespitinde mahkeme bankalara yazı yazarak hesapları ve varsa kiralık kasayı sorabilir. Tespit ölüm günündeki durumu gösterir. Paranın kim tarafından ve ne zaman çekildiği ise yargı uygulamasına göre, paranın geri istendiği davada bankadan hesap hareketleri getirtilerek belirlenir; tereke tespiti parayı geri getirmez.

Mirası reddetmeyi düşünüyorsanız mirasbırakanın hesabındaki parayı kendiniz çekmeyin; yargı uygulamasına göre bu, mirası sahiplenme sayılarak ret hakkını ortadan kaldırabilir. Malların korunması için önlem istemek ise sahiplenme sayılmaz.

Tereke tespiti ve mirasın reddi

Koruma önlemi olarak terekenin yazımı yapılmışsa mirası reddetme süresi, yasal ve atanmış mirasçılar için yazımın sona erdiğinin sulh hakimi tarafından kendilerine bildirilmesiyle başlar (TMK m.607).

Bir görüşe göre yazım, olağan üç aylık ret süresi dolduktan sonra başladıysa süreyi yeniden başlatmaz. Bu yüzden reddi düşünen mirasçı, tespitin sonucunu beklerken üç aylık süreyi kaçırmamalıdır. Süreyi mirası reddetme süresi hesaplayıcısında görebilir, ret ve hükmen ret için mirasın reddi sayfasına bakabilirsiniz.

Resmi defterden farkı

Borçların malvarlığını aşıp aşmadığı bilinmiyorsa istenecek olan, tereke tespiti değil resmi defterdir. İkisi ayrı kurumlardır:

Mirasçılar, mirasçılık belgesi ve vasiyetname

Mirasçılar bilinmiyorsa ya da ulaşılamıyorsa

Mirasçılardan biri uzun süreden beri bulunamıyor ve temsilcisi de yoksa ya da mirasçılar arasında vesayet altında olan veya olması gereken biri varsa, sulh hakimi terekenin defterinin tutulmasına karar verir. Yurt dışında yaşamak tek başına bu sonucu doğurmaz; kanun mirasçının bulunamamasını ve temsilcisinin olmamasını arar (TMK m.590).

Mirasçıların tamamı bilinmiyorsa ya da bir mirasçı bulunup bulunmadığı şüpheliyse sulh hakimi terekenin resmen yönetilmesine kendiliğinden karar verir. Hak sahiplerini bir ay arayla iki kez ilan yaparak, son ilandan başlayarak en geç bir yıl içinde mirasçılıklarını bildirmeye çağırır. Kimse başvurmazsa ve hakim de mirasçı bulamazsa, miras sebebiyle istihkak davası açma hakkı saklı kalmak üzere miras Devlete geçer (TMK m.592 ve m.594).

Mirasçılık belgesi ve vasiyetname ile ilişkisi

Mirasçılık belgesi kimlerin mirasçı olduğunu ve paylarını gösterir; tereke tespiti ise mirasbırakanın geride ne bıraktığını. Yargı uygulamasına göre tereke tespiti dosyasında mahkeme mirasçılık ya da mülkiyet uyuşmazlığını çözecek bir hüküm kurmaz. Payları miras payı hesaplayıcısında görebilirsiniz.

Vasiyetnamenin açılması ve itiraz vasiyetname ve iptali sayfasında anlatılıyor. Vasiyetname teslim edilince sulh hakimi onu hemen inceler, gerekli koruma önlemlerini alır ve olanak varsa ilgilileri dinleyerek terekenin yasal mirasçılara geçici olarak teslimine ya da resmen yönetilmesine karar verir (TMK m.595).

Tereke tespiti ile alacak ve istihkak davası farkı

Tereke tespiti malları geri getirmez. Yargı uygulamasına göre tereke tespiti delil tespiti niteliğindedir, istihkak davası değildir: tespit edilen malın terekeye ait olduğunu, tespit edilmeyenin ait olmadığını kanıtlamaz ve mirasçılar deftere yazılan ya da yazılmayan kalemleri sonradan tartışabilir. Mahkeme, bütün mirasçıların onayı olmadan terekeyi paylaştırma sonucu doğuracak biçimde malları bazı mirasçılara teslim edemez.

Mirasçılardan biri tereke malını elinde tutuyor ya da mirasbırakanın parasını almışsa izlenecek yol, malın ya da paranın niteliğine göre değişir:

• Mirasbırakanın hesabından çekilip bir mirasçıda ya da başka birinde kalan para: yargı uygulamasına göre para bölünebilir bir alacak olduğundan, her mirasçı öteki mirasçıları beklemeden kendi miras payı oranında dava açabilir. Bu her alacakta böyle değildir; örneğin kira alacağında mirasçıların birlikte hareket etmesi aranır ve bütün mirasçıların davada yer almasını ya da miras ortaklığına temsilci atanmasını arayan kararlar da vardır. Çekilen paradan, mirasbırakan için yapılan bakım, tedavi ve cenaze giderleri gibi harcamalar düşülür.
• Ortak hesap: mirasbırakanla birlikte açılmış hesapta, aksi kanıtlanmadıkça paylar eşit sayılır; ortak hesap sahibi kendi payından fazlasını çekmişse, fazlası için mirasçılara karşı sorumludur.
• Mirasbırakanın sağlığında karşılıksız verdiği para ya da mal: denkleştirme ya da tenkis konusu olabilir; satış gibi gösterilen bağış için tapu iptali ve tescil davası gündeme gelir.
• Eşya ve taşınmazlar: paylaşmaya kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir; bunlar anlaşma olmazsa ortaklığın giderilmesi davasında paylaştırılır.

Tereke tespiti çekişmesiz bir iş olarak sulh hukuk mahkemesinde yürür; para için açılan alacak ve istihkak davaları ise kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür. Mirasçılık sıfatı da tartışmalıysa açılan miras sebebiyle istihkak davası, iyiniyetli davalıya karşı, davacının mirasçı olduğunu ve malın davalıda bulunduğunu öğrenmesinden başlayarak bir yıl ve her halde ölümden ya da vasiyetnamenin açılmasından başlayarak on yıl, iyiniyetli olmayana karşı yirmi yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.639).

Miras sebebiyle istihkak davasında mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir; son yerleşim yeri Kadıköy ise dava İstanbul Anadolu Adliyesi'nde açılır. Terekedeki belirli bir mal için açılan istihkak davası, terekenin yazımı ve tespiti sırasında malın bulunduğu yerde de açılabilir (HMK m.11).

Paylaşmaya hazırlık, masraf ve süre

Koruma amacıyla tutulan defter paylaşmayı bağlamaz; yargı uygulamasında olası uyuşmazlıklarda başvuru kaynağı sayılır. Tespit ancak tereke paylaşılana kadar istenebildiğinden paylaşma ya da ortaklığın giderilmesi davasından önce yaptırılması yararlı olur. Tereke malına zilyet olan ya da mirasbırakana borçlu bulunan mirasçılar, paylaşma sırasında bu konuda eksiksiz bilgi vermekle yükümlüdür (TMK m.646).

Önlemlerle ilgili giderleri, ileride terekeden alınmak üzere başvuran kişi karşılar; hakimin kendiliğinden karar verdiği hallerde giderleri Devlet karşılar (TMK m.589).

Yargı uygulamasına göre tereke tespiti istemi maktu harca tabidir. Yazım, mühürleme ve yazışma giderleri ile işin ne kadar süreceği terekenin büyüklüğüne ve kurumlardan gelecek cevaplara göre değişir.

Sık sorulan sorular

Av. Arb. Uzl. Halis Gökhan Giray Bu sayfa Av. Arb. Uzl. Halis Gökhan Giray (İstanbul Barosu, Sicil No: 59260) tarafından hazırlanmıştır. Son güncelleme: Eylül 2026. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlıkta sözleşme ve belgeler incelenmeden sonuca varılmamalıdır.