Vasinin Yetkileri: Satış İzni ve İzin Gereken İşler

Vasi satış izni adım adım

Akış, kısıtlının taşınmazını satmak isteyen vasi içindir. Satış kural olarak açık artırmayla, istisnaen pazarlıkla yapılır; yan yana duran iki kol bu iki yolu gösterir.

1. Satışın gerekip gerekmediğini belirleyin

   Taşınmaz ancak kısıtlının menfaati gerektiriyorsa satılabilir. Kısıtlının ihtiyaçlarını, gelirlerini ve satış bedelinin nasıl kullanılacağını önceden ortaya koyun.

2. Vesayet makamına başvurun

   İzin, vesayet makamından, yani vesayet dosyasının bulunduğu sulh hukuk mahkemesinden istenir. Başvuruda satışın neden gerektiği ve taşınmazın durumu açıklanır.

3. İzin kararı on gün

   Mahkeme izin verirse satışın şartlarını, örneğin en düşük satış bedelini ve artırma usulünü belirler. Vesayet makamının kararlarına karşı tebliğden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir.

4. • Açık artırma

     Kural budur. İlanı 31 Ekim 2026 ve sonrasında yapılan artırmalar elektronik satış portalında yapılır; daha önce ilanı yapılmış artırmalar eski usulle tamamlanır.

   • Pazarlıkla satış

     İstisnadır. Denetim makamı özel durumları, taşınmazın niteliğini ya da değerinin azlığını göz önüne alarak pazarlıkla satışa karar verebilir.

5. İhalenin onanması on gün

   Artırmada ihale, vesayet makamının onamasıyla tamam olur; onama ihale gününden başlayarak on gün içinde verilir.

6. Tapu ve satış bedeli

   Onanan satış tapuya tescil edilir. Bedelin kısıtlının geçimi ve malların yönetimi için gerekmeyen kısmı, vesayet makamının belirlediği bankaya yatırılır.

7. Hesap verme

   Vasi satışı ve bedelin kullanımını hesabında gösterir; hesabı en az yılda bir kez vesayet makamının incelemesine sunar.

Vasi hangi işleri izinle yapar?

İzin almadan yapabildikleri

Vasi, kısıtlının kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukuki işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür. Kanunun izne bağlamadığı işleri tek başına yapar (TMK m.403 ve m.448).

Olağan yönetim işleri bu kapsamdadır. Öğretide şu işler izin gerektirmeyen işlere örnek gösterilir:

• Kira ve diğer gelirlerin toplanması; fatura, aidat ve vergilerin ödenmesi.
• Kısıtlının gıda, giysi, ilaç ve ev eşyası gibi günlük ihtiyaçlarının karşılanması.
• Olağan yönetim sınırları içindeki onarımlar.
• Kısıtlıya karşı açılan davada savunma yapılması; davayı kabul etmek ve sulh olmak ise yargı uygulamasına göre izne bağlıdır.
• Kısıtlının taşınmazı üzerindeki ipoteğin kaldırılması gibi yalnız kısıtlı lehine olan işlemler.
• Üç yıldan kısa süreli taşınmaz kirası; ayrıntısı kısıtlının evi ve kira geliri bölümümüzde.

Kısıtlı görüşlerini açıklayabiliyorsa vasi önemli işlerde karar vermeden önce olanak ölçüsünde onun görüşünü alır. Kısıtlının işi uygun bulmuş olması vasiyi sorumluluktan kurtarmaz (TMK m.450).

Vesayet makamının izni gereken işler (TMK m.462)

Kanun, vasinin ancak sulh hukuk mahkemesinin izniyle yapabileceği işleri tek tek sayar. Okumayı kolaylaştırmak için gruplarsak:

• Taşınmazlar: alım, satım, rehin, intifa ya da geçit hakkı gibi başka bir ayni hak kurulması ve olağan yönetim sınırlarını aşan yapı işleri.
• Diğer mallar: taşınmaz dışındaki malların, olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışında kalan alımı, satımı, devri ve rehni.
• Borç ve kira: ödünç verme ve alma, çek ya da bono gibi kambiyo taahhüdü, bir yıl veya daha uzun süreli ürün kirası ile üç yıl veya daha uzun süreli taşınmaz kirası.
• Dava ve uyuşmazlık: dava açma, sulh olma, tahkim, konkordato ve borç ödemeden aciz beyanı.
• Aile ve miras: mal rejimi sözleşmesi, mirasın paylaştırılması ve miras payının devri sözleşmeleri.
• Kişisel durum: bir sanat ya da meslekle uğraşma, hayat sigortası ve çıraklık sözleşmesi, bir eğitim, bakım ya da sağlık kurumuna yerleştirme ve yerleşim yerinin değiştirilmesi.

Dava açma izni uygulamada husumete izin diye anılır. Acele hallerde vasinin geçici önlemler alma yetkisi saklıdır. Yargı uygulamasına göre izin eksikliği dava sırasında tamamlanabilir; mahkeme vasiye izin alması için süre verir.

Denetim makamının da izni gereken işler (TMK m.463)

Aşağıdaki işlerde önce vesayet makamı izin verir, ardından denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesinin izni de alınır:

• Kısıtlının evlat edinmesi ya da evlat edinilmesi.
• Vatandaşlığa girme ya da vatandaşlıktan çıkma.
• Bir işletmenin devralınması ya da tasfiyesi, kişisel sorumluluğu gerektiren bir ortaklığa girilmesi ya da önemli bir sermayeyle bir şirkete ortak olunması.
• Ömür boyu aylık ya da gelir bağlama ve ölünceye kadar bakma sözleşmeleri.
• Mirasın kabulü, reddi ya da miras sözleşmesi yapılması.
• Küçüğün ergin kılınması.
• Kısıtlı ile vasi arasında yapılacak her sözleşme; örneğin vasinin kısıtlının evini kendisi kiralaması.

İzinle bile yapılamayan işler (TMK m.449)

Kısıtlı adına kefil olmak, vakıf kurmak ve önemli bağışlarda bulunmak yasaktır; mahkeme de bunlara izin veremez. Öğretide garanti sözleşmesi ve teminat amacıyla borca katılma gibi kişisel güvence veren sözleşmeler de bu yasağa dahil sayılır; bir bağışın önemli olup olmadığı kısıtlının ekonomik durumuna göre belirlenir.

Bu yasağa aykırı işlem geçersizdir. Öğretiye göre kısıtlı sonradan fiil ehliyetini kazanıp onay verse bile işlem geçerli hale gelmez; yeniden yapılması gerekir. Bu işler kayyım eliyle de yapılamaz. Annenin evini çocuklarına bağışlamak bu yüzden vasi eliyle yapılamaz.

İzin alınmadan yapılan işlem geçerli mi?

Kanunen gerektiği halde vesayet dairelerinin izni alınmadan yapılan işlem, kısıtlının vasinin izni olmadan yaptığı işlem hükmündedir (TMK m.465).

İşlem kısıtlıyı bağlamaz; izin sonradan verilirse geçerli hale gelir. Karşı taraf onay için uygun bir süre belirleyebilir ya da hakime belirletebilir; süre içinde onay gelmezse işlemle bağlı olmaktan kurtulur (TMK m.451).

Onaylanmayan işlemde taraflardan her biri verdiğini geri isteyebilir. Kısıtlı ise yalnız kendi menfaatine harcanan ya da geri isteme zamanında elinde kalan zenginleşme tutarıyla ya da iyiniyetli olmadan elden çıkardığı miktarla sorumludur (TMK m.452).

Öğretiye göre karşı tarafın, işlemin izne bağlı olmadığına dair iyiniyeti korunmaz. Yargı uygulamasına göre vesayet makamının izni olmadan yapılan taşınmaz satışına geçerlilik tanınamaz; tapuda böyle bir devir yapılmışsa tapu iptali ve tescil davası gündeme gelir. Taşınmaz bu alıcıdan tapuya güvenerek iyiniyetle edinen bir başkasına geçmişse, yargı uygulamasına göre onun kazanımı korunur (TMK m.1023).

Taşınmaz, hisse ve araç satışı

Taşınmaz satışında mahkeme neye bakar?

Taşınmazların satışı vesayet makamının talimatı uyarınca ve ancak kısıtlının menfaati gerekli kıldığı hallerde mümkündür (TMK m.444).

Öğretiye göre mahkeme izin verirse satışın şartlarını, örneğin en düşük satış bedelini ve artırma usulünü de belirler ve vasiye bildirir.

Başvuruda şunların açıklanması mahkemenin değerlendirmesini kolaylaştırır:

• Kısıtlının gelirleri, giderleri ve bakım ya da tedavi ihtiyacı.
• Satılacak taşınmazın tapu kaydı ve kullanım durumu: boş mu, kirada mı, kısıtlının oturduğu ev mi.
• Satışın neden gerektiği ve bedelin nasıl kullanılacağı.
• Pazarlıkla satış isteniyorsa bunun sebebi ve varsa alıcı adayının teklifi.

Satış açık artırmayla yapılır ve ihale vesayet makamının onamasıyla tamam olur; onama ihale gününden başlayarak on gün içinde verilir. Denetim makamı ise istisnai olarak özel durumları, taşınmazın niteliğini ya da değerinin azlığını göz önüne alarak pazarlıkla satışa karar verebilir (TMK m.444).

7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile artırmanın yeri değişti. İlanı 31 Ekim 2026 ve sonrasında yapılan artırmalar Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemine entegre elektronik satış portalında yapılır. Bu tarihten önce ilanı yapılmış artırmalar eski usulle, yani vesayet makamının görevlendirdiği kişi tarafından vasi de hazır olduğu halde tamamlanır (7589 sayılı Kanun m.12 ve geçici m.1).

Onanan satış tapuya tescil edilir. Bedel kısıtlının malvarlığına girer; geçimi ve malların yönetimi için gerekmeyen kısmı vesayet makamının belirlediği bankaya yatırılır. Vasi satışı ve bedelin kullanımını hesabında gösterir, hesabı en az yılda bir kez vesayet makamının incelemesine sunar (TMK m.441 ve m.454).

İzin, vesayet dosyasının bulunduğu sulh hukuk mahkemesinden istenir. Vesayet altındaki kişinin yerleşim yeri, bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yerdir ve vesayet makamının izni olmadıkça değiştirilemez; kısıtlının fiilen bir bakımevine ya da bir yakınının yanına taşınması tek başına mahkemeyi değiştirmez (TMK m.21 ve m.412).

İstanbul'da mahkemenin adı ilçeden değil adliyeden gelir: Üsküdar'da oturan annesine vasi atanan kişi, izni vesayet dosyasının bulunduğu İstanbul Anadolu Adliyesi'ndeki sulh hukuk mahkemesinden ister; denetim makamı da aynı adliyedeki asliye hukuk mahkemesidir.

Kısıtlının hissesi ve ortaklığın giderilmesi

Öğretiye göre satış kuralları kısıtlının tek başına malik olduğu taşınmazla sınırlı değildir; elbirliğiyle ya da paylı olarak malik olduğu taşınmazlara da uygulanır. Kısıtlının mirastan kalan bir evdeki hissesinin satışı da bu yüzden vesayet makamının iznine bağlıdır; kamulaştırma ve icra yoluyla satış ise kapsam dışıdır.

Paydaşlar evi birlikte satmakta anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelir. Davadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; vasi kısıtlıyı arabuluculukta da temsil eder ve öğretide arabuluculukta varılacak anlaşma için de vesayet makamının izni gerektiği savunulur. Vasi bu davayı kısıtlı adına açacaksa önce vesayet makamından izin alır. Diğer paydaşlar da kısıtlıya karşı dava açabilir; dava kısıtlıyı temsil eden vasi huzurunda görülür.

Yargı uygulamasına göre vasi aynı davada kendisi de paydaş olarak taraf ise kısıtlıyla menfaati çatıştığından onu temsil edemez; kısıtlıyı temsil etmek üzere kayyım atanır. Bir işte yasal temsilcinin menfaati kısıtlınınkiyle çatışıyorsa vesayet makamı temsil kayyımı atar (TMK m.426).

Araç ve diğer taşınırların satışı

Değerli şeylerin dışındaki taşınırlar, kısıtlının menfaati gerektirirse vesayet makamının talimatı uyarınca açık artırmayla satılır; hakim özel durumları, taşınırın niteliğini ya da değerinin azlığını göz önüne alarak pazarlıkla satışa da karar verebilir. Kısıtlının kendisi ya da ailesi için özel bir değer taşıyan şeyler zorunluluk olmadıkça satılamaz (TMK m.440).

Araç satışı olağan yönetim dışında kalan bir taşınır satışıdır ve vesayet makamının iznine bağlıdır; öğretide araç alımı da izin gereken işlere örnek gösterilir. Taşınırlarda da ilanı 31 Ekim 2026 ve sonrasında yapılan artırmalar elektronik satış portalında yapılır.

Kısıtlının parası ve banka hesabı

Kanun para çekmeyi ayrıca düzenlemez, paranın nasıl tutulacağını düzenler. Kısıtlının günlük giderleri, bakım ve tedavi masrafları ve malların yönetimi için gereken parayı vasi kullanır. Gerekli olmayan para faiz getirmek üzere vesayet makamının belirlediği milli bir bankaya yatırılır ya da Hazinenin çıkardığı menkul kıymetlere çevrilir; bunu bir aydan fazla geciktiren vasi faiz kaybını öder (TMK m.441).

Kısıtlının parasını başkasına borç vermek ödünç verme olduğundan izne bağlıdır (TMK m.462).

Vesayet makamı vasinin rapor ve hesaplarını inceler, gerekirse tamamlanmasını ya da düzeltilmesini ister ve kısıtlının menfaatini korumak için uygun önlemleri alır (TMK m.464).

Kısıtlı kendisi neleri yapabilir?

Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin işlemleri hukuki sonuç doğurmaz. Öğretiye göre bu işlemler sonradan verilecek izin ya da onayla da geçerli hale gelmez (TMK m.15).

Ayırt etme gücü olan kısıtlı ise vasinin açık ya da örtülü izniyle ya da sonradan onayıyla borç altına girebilir veya bir haktan vazgeçebilir. Karşılıksız kazanmada, örneğin kendisine yapılan bir bağışı kabul ederken, ve kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarını kullanırken vasinin rızası gerekmez; ancak kanun evlenme ve tanıma gibi bazı işlerde vasinin iznini ya da rızasını ayrıca arar (TMK m.16, m.127, m.295 ve m.451).

Kısıtlının kendi yaptığı işlem vesayet makamının iznine bağlı işlerdense, örneğin taşınmaz satışıysa, vasinin onayı yetmez; vesayet makamının, gerekiyorsa denetim makamının izni de gerekir.

Kısıtlı, kendi tasarrufuna bırakılan mallar ile vasinin izniyle çalışarak kazandığı malları serbestçe yönetir. Vesayet makamı bir meslek ya da sanat için izin verdiyse kısıtlı bununla ilgili olağan işlemleri yapabilir ve bunlardan bütün malvarlığıyla sorumludur (TMK m.453 ve m.455).

Ayırt etme gücü olan ve on beş yaşını dolduran herkes vasiyetname yapabilir; kısıtlılık buna engel değildir. Ayırt etme gücü olan kısıtlı haksız fiillerinden de sorumludur (TMK m.502 ve m.16).

Vasinin sorumluluğu ve görevden alınması

Ayırt etme gücüne sahip kısıtlı ve her ilgili, örneğin kısıtlının öteki çocukları, vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikayette bulunabilir. Vesayet makamının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir (TMK m.461).

Vasi, görevini yaparken kusurlu davranışıyla kısıtlıya verdiği zarardan sorumludur. Vasiye tazmin ettirilemeyen zararlardan Devlet de sorumludur (TMK m.467 ve m.468).

Vasiye karşı tazminat davası, kesin hesabın tebliğinden başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. O tarihte bilinmesi olanağı bulunmayan bir hesap yanlışlığına ya da sorumluluk sebebine dayanan dava, bunun öğrenilmesinden başlayarak bir yıl içinde açılabilir; vesayetten doğan tazminat davaları her halde kesin hesabın tebliğinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.492 ve m.493).

Vasi görevini ağır surette savsaklar, yetkilerini kötüye kullanır, güveni sarsıcı davranışlarda bulunur ya da borç ödemede acze düşerse vesayet makamı tarafından görevden alınır. Bunu ayırt etme gücüne sahip kısıtlı ya da her ilgili isteyebilir (TMK m.483 ve m.484).

Yasal danışman atanan kişi neleri yapamaz?

Yasal danışman, kısıtlanması için yeterli sebep bulunmayan ama korunması gereken ergine atanır; bu kişi kısıtlı değildir. Kanunda sayılan dokuz işi ise yasal danışmanın görüşünü alarak yapabilir (TMK m.429).

Bu dokuz iş şunlardır:

• Dava açma ve sulh olma.
• Taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi ve bunlar üzerinde başka bir ayni hak kurulması.
• Kıymetli evrakın alımı, satımı ve rehnedilmesi.
• Olağan yönetim sınırları dışında kalan yapı işleri.
• Ödünç verme ve alma.
• Ana parayı alma.
• Bağışlama.
• Kambiyo taahhüdü altına girme.
• Kefil olma.

Öğretiye göre bu liste sınırlıdır; sayılmayan işler için danışmanın görüşü gerekmez. Danışman kişinin yasal temsilcisi değildir, bu işleri onun adına tek başına yapamaz. Görüşü alınmadan yapılan işlem kişiyi bağlamaz; danışman sonradan onay verebilir. Yargı uygulamasına göre yasal danışman, kişinin katılımı olmadan onun adına dava da açamaz.

Mahkeme aynı koşullarda kişinin malvarlığını yönetme yetkisini de kaldırabilir; bu durumda kişi gelirleri üzerinde dilediği gibi tasarruf eder. Öğretide bu yönetim danışmanlığında malvarlığının sermaye bölümünü danışmanın yönettiği kabul edilir (TMK m.429).

Sık sorulan sorular

Av. Arb. Uzl. Halis Gökhan Giray Bu sayfa Av. Arb. Uzl. Halis Gökhan Giray (İstanbul Barosu, Sicil No: 59260) tarafından hazırlanmıştır. Son güncelleme: Ekim 2026. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlıkta sözleşme ve belgeler incelenmeden sonuca varılmamalıdır.