Eşinizle boşanmada ve sonuçlarında anlaşıp anlaşmadığınızı seçin; liste, boşanma yolunu, şartlarını, süreleri ve sitedeki ilgili sayfaları durumunuza göre sıralar. Öteki soruları cevaplarsanız liste durumunuza göre değişir. Şiddet varsa koruma kararı ve acil yardım bilgisi önce gelir.
Hayati bir tehlike varsa beklemeyin: 7 gün 24 saat 112 Acil Çağrı Merkezi'ni ya da ALO 183 Şiddetle Mücadele Hattı'nı arayabilir, en yakın polis merkezine veya jandarma karakoluna gidebilir, telefonunuzdaki KADES (Kadın Destek) uygulamasını kullanabilirsiniz.
Listeyi görmek için eşinizle boşanmada ve sonuçlarında anlaşıp anlaşmadığınızı seçin.
Bu liste genel bir hatırlatmadır; somut dosyanın, belgelerin ve tarihlerin incelenmesinin yerini tutmaz. Listede yer almayan durumlar da sonucu değiştirebilir. Dava açmadan, protokol imzalamadan ya da bir süre dolmadan önce bir avukata danışın.
Yollar ve süreler
Şiddet ve koruma
Öne çıkan
Hayati bir tehlike varsa beklemeyin: 7 gün 24 saat 112 Acil Çağrı Merkezi'ni ya da ALO 183 Şiddetle Mücadele Hattı'nı arayabilir, en yakın polis merkezine veya jandarma karakoluna gidebilir, telefonunuzdaki KADES (Kadın Destek) uygulamasını kullanabilirsiniz.
Şiddet görüyorsanız ya da şiddet tehlikesi altındaysanız, koruma kararı almak için boşanma davası açmanız, avukat tutmanız ya da belge toplamayı beklemeniz gerekmez. Aile mahkemesine, polise veya jandarmaya, Cumhuriyet başsavcılığına ya da valilik veya kaymakamlığa başvurabilirsiniz. Kanun, şiddet uygulayanın evden uzaklaştırılması ve size yaklaşmaması gibi tedbirlerin geciktirilmeden verilmesini emreder ve bu başvurulardan harç ya da masraf alınmaz (6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.8 ve m.20).
Kanun başvuruyu yerleşim yerinize bağlamaz; en kolay ulaşabileceğiniz aile mahkemesine gidebilirsiniz. Örneğin Kadıköy'de oturuyorsanız bağlı olduğunuz adliye Kartal'daki İstanbul Anadolu Adliyesi'dir; acil durumda adliyeyi beklemeden bulunduğunuz yerdeki karakola ya da jandarmaya başvurabilirsiniz. Şiddet önleme ve izleme merkezleri (ŞÖNİM) de başvuru, danışmanlık ve kararların izlenmesi konusunda destek verir.
Şiddet yalnız fiziksel saldırı değildir. Kanuna göre tehdit, baskı, hakaret ve aşağılama gibi psikolojik ve sözlü davranışlar, cinsel şiddet, kişiyi parasız bırakmak gibi ekonomik şiddet ve özgürlüğün keyfi olarak engellenmesi de şiddettir. Şiddete tanık olan ya da bunu öğrenen herkes durumu resmi makamlara bildirebilir (6284 sayılı Kanun m.2 ve m.7).
Şiddet ya da şiddet tehlikesi varsa 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun'a göre hakim, şiddet uygulayanın müşterek konuttan derhal uzaklaştırılmasına ve korunan kişiye yaklaşmamasına karar verebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde bu tedbirleri kolluk amiri de alabilir. Tedbir kararı geciktirilmeksizin verilir ve ilk defasında en çok altı ay için verilebilir (6284 sayılı Kanun m.5 ve m.8).
Sizin için alınabilecek koruyucu tedbirler arasında işyerinizin değiştirilmesi, evliyseniz ayrı bir yerleşim yeri belirlenmesi, Türk Medeni Kanunu'ndaki şartlar varsa talebiniz üzerine aile konutu şerhi konulması ve hayati tehlike bulunup başka tedbirlerin yetmeyeceği anlaşılırsa, rızanızla kimlik bilgilerinizin değiştirilmesi bulunur. Gerekirse kimlik ve adres bilgilerinizin resmi kayıtlarda gizli tutulmasına karar verilir; talep ederseniz kişisel eşya ve belgeleriniz de kolluk aracılığıyla size teslim edilir (6284 sayılı Kanun m.4 ve m.8).
Hakim bu tedbirlerle birlikte velayet, kayyım, nafaka ve çocukla kişisel ilişki konularında da karar verebilir. Şiddet uygulayan ailenin geçimini sağlıyor ya da buna katkıda bulunuyorsa ve henüz nafakaya hükmedilmemişse, hakim yaşam düzeyinizi gözeterek siz istemeseniz bile tedbir nafakasına karar verebilir (6284 sayılı Kanun m.5).
Kanuna göre koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığına dair delil ya da belge aranmaz. Uzaklaştırma gibi önleyici tedbirler de geciktirilmeden verilir; kanun, bu kararın verilmesinin Kanunun amacını gerçekleştirmeyi tehlikeye sokabilecek şekilde geciktirilemeyeceğini açıkça söyler (6284 sayılı Kanun m.8).
Yine de başvururken yaşadıklarınızı tarih vererek anlatmanız, varsa doktor raporunu, kolluk tutanaklarını, tehdit içeren mesaj ve arama kayıtlarını ve tanıkların adlarını eklemeniz yararlıdır. Bu kayıtlar ileride kararın uzatılmasında, itirazda, boşanma ya da ceza davasında da işe yarar.
Koruma kararı boşanma davasından bağımsızdır; karar almak için boşanma davası açmanız gerekmez.
Anlaşmalı boşanmada eşler boşanmada ve boşanmanın sonuçlarında uzlaşır, aile mahkemesi de bu uzlaşmayı denetleyerek boşanmaya karar verir. Bunun için evliliğin dava açıldığında en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin hakim karşısında bizzat dinlenmesi ve velayet, nafaka, tazminat gibi konuları düzenleyen protokolün hakim tarafından uygun bulunması gerekir. Evlilik, boşanma kararı kesinleşince sona erer.
Eşler mahkemeye birlikte başvurmalı ya da eşlerden biri diğerinin açtığı davayı kabul etmelidir.
Bir yıllık süre evlenme tarihinden başlar. Yargıtay uygulamasında bu sürenin dava açıldığı tarihte dolmuş olması aranır; dava bir yıl dolmadan açılmışsa, süre yargılama sırasında dolsa da anlaşmalı boşanma kararı verilemez ve dava çekişmeli boşanma olarak görülür.
Bir yıl dolmadan anlaşmalı boşanma kararı verilemez ve Yargıtay uygulamasına göre süre dava tarihinde dolmuş olmalıdır. Eşler ya bir yılın dolmasını bekleyip anlaşmalı dava açar ya da evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ispatlayarak çekişmeli dava açar.
Uygulamada bu düzenlemeye boşanma protokolü denir. Protokolde velayet, çocukla kişisel ilişki, iştirak ve yoksulluk nafakası, tazminat ve eşyaların durumu yazılır. Hakim, eşlerin ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapabilir; eşler bu değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir. Dava avukat aracılığıyla açılabilir, ancak eşlerin duruşmada hakim karşısında bizzat bulunması gerekir.
Kanun, protokolde boşanmanın mali sonuçlarının ve çocukların durumunun düzenlenmesini arar. Yargı uygulamasına göre mali sonuçlar maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakasıdır; çocukların durumu ise velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakasıdır. Protokol yazılı olarak verilebileceği gibi, eşlerin duruşmadaki beyanları tutanağa geçirilip imzalatılarak da yapılabilir.
Okul ve sağlık giderleri: yargı uygulamasına göre iştirak nafakası çocuğun eğitim giderlerini de kapsar. Bu giderler ayrıca paylaşılacaksa tutarı ya da hesap yolu belli olmalıdır; "okul masraflarını yarı yarıya karşılayacağız" gibi belirsiz bir madde icra edilemez.
Aile konutu ve ev eşyası: konutta kimin kalacağı, eşyaların nasıl paylaşılacağı.
Borçlar ve krediler: hangi borcu kimin ödeyeceği. Bu düzenleme bankayı ya da başka bir alacaklıyı bağlamaz, yalnız eşler arasında geçerlidir.
Yargı uygulamasına göre tazminat hakkı "saklı tutularak" anlaşmalı boşanma kararı verilemez; saklı tutma, mali sonuçlarda anlaşma sağlanmadığını gösterir ve dava çekişmeli boşanma olarak incelenir. Tazminat ya da kendisi için nafaka talebi olmadığını bildiren eş ise karar kesinleştikten sonra bunları ayrı bir davayla isteyemez; boşanmadan sonra istenebilecek nafaka kural olarak çocuk için iştirak nafakasıdır. Öğretide, protokolde hiç ele alınmamış bir konunun sonradan istenebileceğini savunan görüş de vardır.
Yoksulluk nafakası: ödenecekse tutarı ve artışı; istenmiyorsa bundan açıkça vazgeçildiği.
Maddi ve manevi tazminat: ödenecekse tutarı ve ödeme zamanı; istenmiyorsa bundan açıkça vazgeçildiği.
Dava avukat aracılığıyla açılabilir, ancak hakim eşleri bizzat dinlemek ve boşanma iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek zorundadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre önemli olan, eşlerin boşanma iradelerini aynı anda ve duruşmada hakime açıklamasıdır.
Yurt dışında yaşayan eşin de hakim karşısında bizzat dinlenmesi gerekir; vekaletname ya da vekilin beyanı bu şartı karşılamaz. e-Duruşma taraf isterse ve hakim kabul ederse ya da hakim kendiliğinden karar verirse mümkündür; ancak Yönetmelik tarafın katılabileceği yerleri adliye, ceza infaz kurumu ya da vekiliyle birlikte bulunduğu avukatlık bürosu gibi yerler olarak sayar ve yurt dışından katılmaya ilişkin ayrı bir hüküm içermez. Yönetmelik, davayı sona erdiren kabul beyanı e-Duruşmada verilirse bu beyanın mahkeme huzurunda yenilenmesini de arar. Bu nedenle eşin duruşma için Türkiye'ye gelmesi planlanmalıdır (Yönetmelik m.11 ve m.13).
Yargı uygulamasına göre eşlerden biri, boşanma kararı kesinleşinceye kadar anlaşmadan dönebilir. Eş duruşmadan önce anlaşmadan vazgeçerse ya da duruşmada protokolü kabul etmezse, evlilik bir yılı doldurmuş olsa da anlaşmalı boşanma kararı verilemez; dava TMK m.166/1 ve 2'ye göre çekişmeli boşanma olarak sürer. Bu durumda eşler dilekçelerini verir, ön inceleme ve tahkikat yapılır ve boşanma sebebinin ispatı gerekir.
Karar verildikten sonra istinaf ya da temyiz yoluna başvurmak da, Yargıtay uygulamasına göre anlaşmadan dönme sayılır. Başvuru yalnız nafakanın başlangıç tarihi ya da protokoldeki bir maddenin karara yazılmaması gibi bir yan sonuca ilişkin olsa bile anlaşmalı boşanma hükmü bütünüyle geçersiz hale gelir; karar kaldırılır ya da bozulur ve dava ilk derece mahkemesinde çekişmeli olarak yeniden görülür. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nda azınlıkta kalan görüş, karardan sonra yalnız yanılma, aldatma ya da korkutma gibi irade bozukluğu hallerinde dönülebileceğini savunmuştur.
Eşler anlaşamazsa boşanmak isteyen eş, kanunda sayılan sebeplerden birini ispatlamak zorundadır.
Davaların çoğu genel sebebe, yani evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmasına dayanır. Sürekli hakaret ve aşağılama, güven sarsıcı davranışlar ve evlilik birliğinin yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi bu kapsamda ileri sürülür. Davacının kusuru daha ağırsa davalı davaya itiraz edebilir; ancak itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ve çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmamışsa yine boşanmaya karar verilebilir (TMK m.166/1 ve m.166/2).
Yargı uygulamasına göre boşanmaya yol açan olaylarda tamamen kusurlu olan eş, bu genel sebebe dayanarak boşanma kararı alamaz.
Zina ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebebiyle dava, boşanma sebebinin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her halde olayın üzerinden beş yıl içinde açılır. Bu süreler hak düşürücü süredir; affeden eşin dava hakkı yoktur (TMK m.161 ve m.162).
Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, akıl hastalığı ve evlilik birliğinin sarsılması sebepleri ise kanunda bir dava açma süresine bağlanmamıştır.
Terk sebebiyle dava açılabilmesi için ayrılık en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olmalıdır. Terk edilen eş, terkin dördüncü ayı dolduktan sonra hakimden ya da noterden ihtar ister; ihtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği bildirilir. İhtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz. Eşini ortak konutu terk etmeye zorlayan ya da haklı bir sebep olmadan dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır (TMK m.164).
Yargı uygulamasına göre ihtar samimi olmalıdır; terk eden eşin dönebilmesi için gerekli olanaklar, örneğin yol gideri ya da konutun anahtarı sağlanmalıdır.
Şiddet yüzünden evden ayrılmak zorunda kalan eş, ortak konutu terk etmiş sayılmaz. Kanuna göre eşini ortak konutu terk etmeye zorlayan eş terk etmiş sayılır (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.164).
Herhangi bir sebeple açılan boşanma davası reddedilmiş ve ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir. Bu davada geçimsizlik ayrıca ispatlanmaz; önceki davada davacı ya da davalı olmak ve kusurlu olmak bu davayı açmaya engel değildir. Bir yıllık süre 14.11.2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanunla getirildi; önceki metinde bu süre üç yıldı (TMK m.166/4).
Boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi ve soybağı davaları, dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın şart olduğu uyuşmazlıklar arasında sayılmamıştır; bu davalar doğrudan aile mahkemesinde açılır, şiddet karşısında koruma kararı da arabulucuya gidilmeden istenir. Aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar ise arabuluculuğa elverişli değildir (6325 sayılı Kanun m.1/2).
Mal rejiminin tasfiyesi, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nda dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın dava şartı olduğu uyuşmazlıklar arasında sayılmaz; dava doğrudan aile mahkemesinde açılır. Eşlerin paylı mülkiyetindeki evin ortaklığının giderilmesi için açılacak davada ise önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B).
Boşanma davasına aile mahkemesi bakar; aile mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalara belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.2 ve m.4).
Dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yerde açılabilir; seçim davacıya aittir (TMK m.168).
İstanbul'da mahkemenin adı ilçeden değil adliyeden gelir. Kadıköy'deki yerleşim yerine göre açılan dava İstanbul Anadolu Adliyesi'ndeki aile mahkemesinde görülür. Eşlerden biri Kadıköy'de, diğeri Beşiktaş'ta oturuyorsa dava İstanbul Anadolu Adliyesi'nde ya da Çağlayan'daki İstanbul Adliyesi'nde açılabilir.
Dava açılınca hakim, dava süresince gerekli olan geçici önlemleri kendiliğinden alır; özellikle eşlerin barınması ve geçimi, eşlerin mallarının yönetimi ve çocukların bakımı ile korunması bu önlemlerin konusudur. Uygulamada ortak konutta hangi eşin kalacağı, tedbir nafakası, çocuğun dava süresince kimin yanında kalacağı ve diğer eşle görüşme düzeni bu yolla belirlenir (TMK m.169).
Dava açılmadan önce de hakime başvurulabilir. Ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eş ayrı yaşama hakkına sahiptir; hakim bu durumda parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve malların yönetimine ilişkin önlemleri alır (TMK m.195 ve m.197).
Dava dilekçesi mahkeme tarafından davalı eşe tebliğ edilir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre cevap süresi, tebliğden itibaren iki haftadır. Cevabın bu sürede hazırlanması çok zor ya da imkansızsa davalı, yine iki hafta içinde mahkemeye başvurarak ek süre isteyebilir; mahkeme uygun bulursa ek süre bir defaya mahsus verilir, bir ayı geçemez ve cevap süresinin bitiminden itibaren işler (HMK m.122 ve m.127).
Davalı eş de boşanmak istiyorsa karşı dava açabilir; uygulamada buna karşılık boşanma davası denir. HMK m.133 uyarınca karşı dava, cevap dilekçesiyle ya da cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır; süresinden sonra açılırsa davalar ayrılır. Yargı uygulamasına göre ise ayrılan dava da, aynı evliliğe ilişkin başka bir boşanma davası da ilk davayla birleştirilerek birlikte görülür ve kusur tek bir değerlendirmeyle belirlenir.
HMK m.119 ve m.129 uyarınca her vakıanın hangi delille ispat edileceği dava ve cevap dilekçelerinde gösterilir. Yargı uygulamasına göre dilekçelerinde tanık deliline dayanmayan eşin sonradan bildirdiği tanıklar kural olarak dinlenmez; HMK m.145'e göre mahkeme, delilin sonradan gösterilmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa ya da süresinde gösterilememesi tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa izin verebilir. Süresinde cevap dilekçesi vermeyen davalı ise dava dilekçesindeki vakıaların tamamını inkar etmiş sayılır (HMK m.128).
Tanıklar, dinletilmek istenen olay ve tebliğe elverişli adresleriyle birlikte bir listede gösterilir. Listede gösterilmeyen kişi tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.240).
Gizli ses kaydı gibi delillerin kullanılıp kullanılamayacağı yargı uygulamasında somut olaya göre değerlendirilir; başkasının hesabına ya da telefonuna izinsiz girmek ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir. Hukuka aykırı olarak elde edilen deliller bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz (HMK m.189/2).
Koruma kararı başvuranın anlatımına dayanılarak, delil aranmadan verilebildiği için boşanma davasında şiddetin ispatına tek başına yetmeyebilir; olayı gösteren rapor, tutanak, mesaj ve tanıkların da sunulması gerekir.
Cevap süresi tebliğle başladığı için tebligatın ne zaman yapıldığı önemlidir. Davalıya bilinen adresinde tebligat yapılamazsa tebligat, adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresine yapılır; davalı orada hiç oturmamış olsa bile evrak muhtara ya da kolluğa teslim edilir, kapıya ihbarname yapıştırılır ve yapıştırma tarihi tebliğ tarihi sayılır. Adresi bulunamayan davalıya, adres araştırmasından sonra ilanen tebligat yapılır. Yurt dışında yaşayan eşe tebligat, o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla ya da eş Türk vatandaşıysa Türkiye'nin büyükelçiliği veya konsolosluğu aracılığıyla yapılır (7201 sayılı Tebligat Kanunu m.10, m.21, m.25, m.25/a ve m.28).
Aile mahkemesinin kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesinin kararına karşı da tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna gidilebilir (HMK m.345 ve m.361).
Yargı uygulamasına göre çekişmeli boşanmada kanun yoluna başvuran eş ya da eşler yalnız tazminat, nafaka gibi yan sonuçlara itiraz etmiş ve boşanma hükmüne itiraz etmediklerini dilekçede açıkça yazmışsa, boşanma bölümü için ayrıca kesinleşme şerhi verilebilir; kararın gerekçesine itiraz ise boşanma hükmüne itiraz sayılabilir. Anlaşmalı boşanmada ise yalnız bir yan sonuca yönelik başvuru da anlaşmadan dönme sayılır ve boşanma hükmü bütünüyle geçersiz hale gelir.
Eşler, karar kendilerine tebliğ edildikten sonra istinaf hakkından feragat edebilir; yargı uygulamasında iki eşin de feragat etmesi üzerine karar, süre beklenmeden kesinleştirilebilmektedir. Tebliğden önce yapılan feragat, örneğin protokole yazılan feragat beyanı, geçerli değildir. Kanun, tarafların ilamın kendilerine tebliğinden önce istinaf yoluna başvurma hakkından feragat edemeyeceğini açıkça düzenler (HMK m.349/1).
HMK m.350 ve m.367 uyarınca aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez. Yargı uygulamasına göre boşanmaya bağlı tazminatlar da boşanma hükmü kesinleşmeden icraya konulamaz; dava sırasında hükmedilen tedbir nafakası ise kesinleşme beklenmeden icraya konulabilir. Taraflar, karar kendilerine tebliğ edilmeden istinaf hakkından feragat edemez (HMK m.349).
Mahkeme yazı işleri müdürlüğü, kesinleşen boşanma kararını kesinleştirme işleminden itibaren on gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirir (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.55).
Çocuk: velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası
Öne çıkan
Boşanmada çocuğun velayeti, anne ya da babanın isteğine göre değil, çocuğun üstün yararına göre mahkeme kararıyla belirlenir. Hakim, boşanmaya karar verirken velayeti ve velayet kendisine verilmeyen tarafla çocuk arasındaki kişisel ilişkiyi düzenler; bunun için ayrıca istekte bulunmak gerekmez. Bu karar kesin değildir: koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi istenebilir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.182 ve m.183).
Anlaşmalı boşanmada eşler velayeti protokolde düzenler. Bu düzenleme hakimi bağlamaz: hakim, çocuğun yararını gözeterek protokolde değişiklik yapabilir; eşler bu değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir. Boşanmanın yan sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hakim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m.166/3 ve m.184).
Boşanma davası açılınca hakim, TMK m.169 uyarınca dava süresince çocukların bakımı ve korunması için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır. Çocuğun dava boyunca kimin yanında kalacağı ve diğer ebeveynle nasıl görüşeceği bu yolla belirlenir. Bu geçici düzen boşanma kararını bağlamaz; velayet, boşanma kararında esastan yeniden değerlendirilir.
Çocukların velayeti konusunda uyuşmazlık varsa mahkeme, 4787 sayılı Kanun m.5 uyarınca adliyede görevli psikolog, pedagog ya da sosyal çalışmacının araştırma ve incelemesinden yararlanır; uygulamada bunun sonucu sosyal inceleme raporu olarak bilinir. Yargı uygulamasına göre idrak çağındaki çocuk da dinlenir.
Velayet ve kişisel ilişki düzenlenirken çocuğun üstün yararı esas alınır ve şiddet bu değerlendirmede önemli bir olgudur; ayrıntılar velayet davası sayfasında.
Kanunda ortak velayet için sayılmış şartlar yoktur; ölçü yine çocuğun üstün yararıdır. Yargı uygulamasında ortak velayete en çok ana ve babanın birlikte istediği dosyalarda hükmedilir ve ana babanın okul, sağlık, eğitim gibi önemli konularda birlikte karar verebilmesi aranır; eşlerden biri karşı çıkıyorsa ya da aralarında ağır bir çatışma veya şiddet geçmişi varsa istem reddedilebilir.
Velayet kendisine verilmeyen ana ya da baba, çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir. Bu ilişki düzenlenirken çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur (TMK m.182 ve m.323).
Kişisel ilişki yalnız yüz yüze görüşme değildir; telefon, mesaj ve görüntülü görüşme de bu hakkın kapsamındadır. Sıklık ve süre çocuğun yaşına, ebeveynle bağına, iki evin uzaklığına ve okul düzenine göre belirlenir. Yargı uygulamasında görüşmeler çoğunlukla belirli hafta sonları, bayramlar ve okul tatillerine göre kurulur; çok küçük çocuklarda yatılı kalma sınırlanabilir, çocuğun huzuru gerektiriyorsa görüşme bir uzman ya da üçüncü kişi eşliğinde yapılabilir.
Velayet kendisine verilmeyen ana ya da baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Yargı uygulamasına göre boşanma davasında iştirak nafakasına, istenmemiş olsa da hükmedilebilir. Miktar, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçlerine göre belirlenir (TMK m.182 ve m.330).
İştirak nafakası çocuk ergin olunca sona erer. Ergin olduğu halde eğitimi devam eden çocuğa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitimi sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür (TMK m.328).
Hakim çocuğun yaşına, sağlık durumuna, eğitimine ve alıştığı yaşam düzeyine bakar; okula başlayan ya da sürekli tedavi gören bir çocuğun giderleri daha yüksektir. İştirak nafakasında eşlerin boşanmadaki kusuru önem taşımaz.
Boşanma davası açılınca hakim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi, mallarının yönetimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır. Geliri olmayan ya da geliri geçimine yetmeyen eş ve çocuklar için bu kapsamda tedbir nafakasına karar verilir (TMK m.169).
Yargı uygulamasına göre tedbir nafakasında davayı kimin açtığına ya da kimin kusurlu olduğuna bakılmaz; nafaka kural olarak dava tarihinden başlar ve boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer. Eşler dava açmadan ayrı yaşıyorsa ve ayrı yaşama haklı bir sebebe dayanıyorsa, birinin diğerine yapacağı parasal katkı da istenebilir (TMK m.197).
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş, kusuru diğerinden daha ağır değilse, geçimi için diğer eşten mali gücü oranında nafaka isteyebilir; nafaka ödeyecek eşin kusurlu olması aranmaz (TMK m.175).
Yargı uygulamasına göre geliri barınma ve geçimine yetmeyen eş de yoksul sayılabilir. Nafaka kendiliğinden bağlanmaz, istenmesi gerekir. Çekişmeli boşanma davasında istenmemişse, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla istenebilir; anlaşmalı boşanmada ise yargı uygulamasına göre kesinleşmeden sonra istenebilecek nafaka kural olarak çocuk için iştirak nafakasıdır; boşanmadan sonra açılan nafaka davasında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177 ve m.178).
Kanun metninde yoksulluk nafakası "süresiz olarak" düzenlenmiştir. Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla bu ibareyi iptal etmiştir. Karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır; iptal, yayımdan dokuz ay sonra, 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecektir.
Bu tarihe kadar hüküm yürürlüktedir ve mahkemeler onu uygular. İptal kararları geriye yürümez. Verilmiş nafaka kararlarının 30 Haziran 2027'den sonra nasıl etkileneceği ve bu tarihten sonra hangi kuralın uygulanacağı, kanun koyucunun yapacağı düzenlemeye ve yargı uygulamasına bağlıdır (Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.153).
Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş, kusurlu eşten uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş ise kusurlu eşten manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174).
Tazminat genellikle boşanma davasıyla birlikte istenir. Boşanma davasında istenmemişse, evliliğin boşanmayla sona ermesinden doğan dava hakları boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178).
Yargı uygulamasına göre anlaşmalı boşanmada tazminat talebi olmadığını bildiren ya da tazminattan vazgeçen eş ise tazminatı sonradan isteyemez.
Gereken belge:Yerleşim yeri belgesi ile medeni hali gösteren nüfus kayıt örneği
Aile konutu şerhi, eşlerin birlikte yaşadığı ve eşlerden biri adına kayıtlı evin tapu kaydına, evin aile konutu olduğunu gösteren bir kayıt düşülmesidir. Evin maliki olmayan eş bu şerhi mahkemeye gitmeden, doğrudan tapu müdürlüğünden isteyebilir; malik eşin rızası aranmaz (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.194).
Şerh için evin eşlerden birine ya da ikisine ait olması gerekir.
Şerh konulsun ya da konulmasın, malik eş diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu satamaz, bağışlayamaz ve ev üzerindeki hakları sınırlayamaz; şerh bu korumayı tapu kaydına bakan herkes için görünür kılar.
Tapu sicili mevzuatına göre aile konutu şerhi için yerleşim yeri belgesi ile medeni hali gösteren nüfus kayıt örneği aranır.
Tapu uygulamasında malik eş ya da eşler birlikte de şerh isteyebilir.
Boşanma davası açılmış olsa da evlilik sürdüğünden şerh istenebilir; ev dava süresince de aile konutu niteliğini korur. Yargı uygulamasına göre koruma boşanma kararı kesinleşinceye kadar sürer; eşlerin ayrı yaşaması ya da davanın sürmesi, şerhin kaldırılması için yeterli görülmez. Dava süresince evde hangi eşin kalacağı ise boşanma davasındaki geçici önlemlerle düzenlenebilir.
Şiddet nedeniyle koruma kararı istenen dosyalarda hakim, Türk Medeni Kanunu'ndaki şartlar varsa ve korunan kişi isterse tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasına da karar verebilir (6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.4).
Boşanmada evlilikte alınan mallar kendiliğinden yarı yarıya bölünmez ve tapudaki kayıt değişmez. Eşler başka bir mal rejimi seçmemişse her eş, diğer eşin evlilik süresince karşılığını vererek edindiği malların (edinilmiş mallar), bu mallara ilişkin borçlar düşüldükten sonra kalan değerinin yarısını alacak olarak isteyebilir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.202 ve m.236).
Boşanmada mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer; malların kişisel mi edinilmiş mi olduğu bu tarihteki durumlarına göre ayrılır (TMK m.225 ve m.228).
Tasfiye istemi boşanma dava dilekçesinde de ileri sürülebilir; uygulamada bu istem boşanma davasından ayrılarak ayrı bir dosyada görülür. Tasfiye davası boşanma davası sürerken ayrıca da açılabilir. Yargı uygulamasına göre tasfiyeye karar verilebilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi gerekir; bu yüzden boşanma davası, tasfiye davası için 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.165 uyarınca bekletici mesele yapılır ve boşanma davası reddedilirse tasfiye davası da reddedilir.
Evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları için zamanaşımı işlemez. Bu yüzden on yıllık süre, boşanma davasının açıldığı tarihten değil, boşanma kararının kesinleştiği tarihten başlar (TBK m.153).
Ailenin ekonomik varlığının korunması gerekiyorsa hakim, eşlerden birinin istemi üzerine belirli mallar üzerindeki tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir; taşınmazda bu kısıtlama tapuya şerh edilir (TMK m.199).
Borçlu eşin malvarlığı katılma alacağını karşılamazsa alacaklı eş, hesaba eklenmesi gereken karşılıksız kazandırmaları, eksik kalan miktarla sınırlı olarak bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden isteyebilir. Bu dava hakkı, hakların zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıl geçmekle düşer (TMK m.241).
Edinilmiş mallara katılma rejimi 1 Ocak 2002'de yürürlüğe girdi. Daha önce evlenmiş eşler arasında o tarihe kadar 743 sayılı eski Medeni Kanun'un mal ayrılığı rejimi geçerliydi; bu eşler bir yıl içinde başka bir rejim seçmemişse 1 Ocak 2002'den itibaren yasal rejimi seçmiş sayılır (4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m.10).
Bu yüzden 2002'den önce evlenmiş eşlerde tasfiye iki dönemli yapılır: 2002'den önce edinilen mallar için katkı payı, 2002'den sonra edinilenler için katılma alacağı. Yargı uygulamasına göre ödemeleri iki döneme yayılan mallarda, örneğin kooperatif ya da kredili konutta, her dönemde yapılan ödemeler ayrı ayrı belirlenir.
1 Ocak 2002'den önce edinilen mallarda yarı yarıya katılma yoktur. Eski Medeni Kanun'da bu dönem için bir tasfiye hükmü bulunmadığından yargı uygulaması katkı payı alacağını kabul eder: diğer eşin malının edinilmesine para ya da para ile ölçülebilir bir değerle katkıda bulunan eş, katkısı oranında alacak isteyebilir.
Yargı uygulamasına göre mal rejiminin tasfiyesinin protokolde düzenlenmesi şart değildir. Protokoldeki "başkaca talebimiz yoktur" gibi genel ifadelerin mal paylaşımını kapsayıp kapsamadığı sonradan uyuşmazlık konusu olabildiğinden, mal paylaşımı ya açıkça düzenlenmeli ya da açıkça saklı tutulmalıdır.
Taşınmaz devrinde kararın yazılışı önemlidir. Hükümde taşınmazın tapu kaydının iptal edilerek eş adına tesciline karar verilmişse, eş kesinleşen kararla tescili tapu müdürlüğünden kendisi isteyebilir; malikin ayrıca beyanına gerek yoktur (TMK m.716 ve m.1013).
Karar yalnız protokoldeki devir taahhüdünü onaylıyorsa, yargı uygulamasına göre mülkiyet boşanma kararıyla geçmez; eş, devri isteme hakkı kazanır. Devreden eş tapuda devri yapmazsa, protokole dayanan tapu iptali ve tescil davası aile mahkemesinde açılır. Bu yüzden protokolde taşınmazın ada, parsel ve bağımsız bölüm bilgileri, devir zamanı ve üzerindeki ipotek gibi yükleri kimin kaldıracağı açıkça yazılmalıdır.
Kısa cevap: Düğünde takılan altınlar boşanmada eşler arasında yarı yarıya bölünmez; her takı, kime ait sayılıyorsa onda kalır ya da ona geri verilir. Yargıtay 2024'te bu konudaki içtihadını değiştirdi. Bugün eşler arasında bir anlaşma ya da ispatlanan bir yerel adet yoksa düğünde her eşe takılan değerli şey o eşin sayılıyor; bilezik, kolye ve küpe gibi kadına özgü takılar ise kime takılmış olursa olsun kadına, erkeğe özgü takılar erkeğe kalıyor.
Davayı açan eş önce takıların varlığını; cinsini, sayısını, ayarını ve gramını ispatlar. Bunun için düğün fotoğrafları ve videoları, düğünde bulunan tanıklar, varsa takı listesi ya da çeyiz ve takı senedi kullanılır.
İkinci olarak takıların neden kendisinde olmadığını göstermesi gerekir. Yargı uygulamasına göre ziynetler kolayca saklanabilen ve taşınabilen eşyalar olduğundan olağan olan, kadının üzerinde ya da kendi koruması altında bulunmalarıdır. Bu yüzden takılarının diğer eşte kaldığını söyleyen kadın, bunların evlilik içinde kendisinden alınıp geri verilmediğini ya da evden ayrılırken onları yanına alamayacağı koşullarda ayrıldığını ispatlamalıdır.
Ziynet talebi, maddi ve manevi tazminat ya da yoksulluk nafakası gibi boşanmanın bir sonucu değildir; bu yüzden boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işleyen bir yıllık süreye bağlı değildir. Yargı uygulamasına göre takılar diğer eşin elinde duruyorsa istem mülkiyete dayandığından zamanaşımı söz konusu olmaz; takılar artık yoksa bedel istemi on yıllık zamanaşımına tabidir. Öğretide, takılar elden çıkarılmışsa bu on yıllık sürenin her durumda uygulanmasını eleştiren görüş de vardır.
Eşler arasındaki alacaklarda zamanaşımı, evlilik devam ettikçe işlemeye başlamaz. On yıllık süre bu yüzden boşanma kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146 ve m.153).
Takıların evde kaldığını ve onları alamayacağınız koşullarda ayrıldığınızı gösterecek delilleri, örneğin tanıkları, kolluk tutanağını ve yazışmaları saklayın. Şiddet yüzünden evden ayrıldıysanız, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında kişisel eşya ve belgelerinizin kolluk eliyle teslimini de isteyebilirsiniz; ayrıntılar koruma kararı ve uzaklaştırma sayfasında.
"Avukata sorun", seçimlerinizin ve listedeki maddelerin özetiyle hazır bir WhatsApp mesajı açar; şiddet sorusunun cevabı ve koruma maddeleri mesaja yazılmaz. Mesajı siz gönderirsiniz.
Bilmeniz gerekenler
Boşanmada evlilik, eşler anlaşmış olsa da, biri istemese de ancak mahkeme kararıyla sona erer.
Çekişmeli boşanma davasının ne kadar süreceğini kanun belirlemez ve bu süre önceden kesin olarak söylenemez; süre dosyanın kapsamına, tebligata, delillere, kanun yoluna başvurulup başvurulmamasına ve mahkemenin iş yüküne bağlıdır. Kanun ise aşamaları ve bazı işlemlerin süresini belirler: cevap için iki hafta, istinaf ve temyiz için tebliğden itibaren ikişer hafta, duruşmalar arasında kural olarak en çok üç ay.
Bu liste nasıl kullanılır?
Önce şiddet sorusunu ve eşinizle anlaşıp anlaşmadığınızı seçin. Liste, cevaplarınıza göre yeni sorular gösterir; cevabını bilmediğiniz soruda "Bilmiyorum" seçili kalabilir, o zaman ilgili madde de listeye girer. Şiddet sorusunu cevaplamak istemezseniz "Söylemek istemiyorum" seçili kalır; koruma kararıyla ilgili maddeler yine listede yer alır. Maddelerde yapılacak iş, sitedeki sayfadan alınan açıklama ve o sayfaya bağlantı vardır. Liste tarih hesaplamaz; bir sürenin hangi günden başladığı maddedeki açıklamada yazılıdır.
Av. Arb. Uzl. Halis Gökhan Giray