Anne ya da baba çocuğu adına işlem yapacaksa
Ne değişti? Eski metin velinin kendisinin veya çocuğun nüfus hüviyet cüzdanını yeterli sayıyordu. Cüzdan anne ya da baba olduğunuzu gösterir, velayetin sizde olup olmadığını göstermez. Yeni metin bu yüzden velayeti de gösteren kaydı istiyor.
Kimi etkiler? Velayet her ailede aynı kişide değildir. Evlilik sürerken ana ve baba velayeti birlikte kullanır; boşanmada velayet çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir; ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, TMK m.336 ve m.337).
Boşanmada velayet tek ebeveyne verilmişse çocuğu noterde o ebeveyn temsil eder. Diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişki hakkı sürer, ancak bu hak ona çocuk adına işlem yapma yetkisi vermez. Ortak velayet ve velayetin sonradan değiştirilmesi velayet davası sayfamızda anlatılıyor. Velayeti kaldırılan ebeveyn çocuğu temsil edemez; velayet ana ve babanın ikisinden de kaldırılırsa çocuğa vasi atanır ve işlemi vasi yapar (TMK m.348).
Evlilik sürerken iyiniyetli üçüncü kişiler, eşlerden birinin çocuk adına diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilir (TMK m.342).
Öğretide bu karinenin noterin inceleme yetkisini ortadan kaldırmadığı, noterin diğer ebeveynin de işleme katılmasını isteyebileceği belirtilir; önemli bir işlemde iki ebeveynin birlikte gitmesi işi kolaylaştırır.
Ne yapmalı? Velayete ve vesayete ilişkin bilgiler aile kütüğünde tutulur. Nüfus kayıt örneğinde ise açıkça ve gerekçesiyle istenmedikçe kimlik bilgileri dışındaki kişisel bilgilere yer verilmez; belgeyi alırken velayet bilgisini de gösteren açıklamalı kaydı istemeniz gerekir (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.7 ve m.43).
Kişiler kendilerine ve altsoylarına ait nüfus kayıt örneklerini e-Devlet'ten de alabilir; bu belge nüfus müdürlüğünden alınanla aynı hukuki değerdedir (5490 sayılı Kanun m.44).
E-Devlet çıktısında velayet bilgisinin göründüğünü kontrol edin, görünmüyorsa nüfus müdürlüğüne başvurun. Boşanma ya da velayetin değiştirilmesi kararı nüfusa işlenmemişse önce işlenmesini sağlayın. Nüfus kayıt örneği, düzenlendiği tarihten başlayarak kural olarak yüz seksen gün içinde kullanılmazsa geçerliliğini kaybeder (5490 sayılı Kanun m.43).
Çocukla veli arasında menfaat çatışması varsa: kayyım
Bu kural değişmedi, ancak noterde sık karşılaşılır. Bir işte yasal temsilcinin menfaati küçüğün menfaatiyle çatışıyorsa vesayet makamı, yani sulh hukuk mahkemesi, çocuğa temsil kayyımı atar (TMK m.426).
Çocuk ile ana veya baba arasında ya da ana ve babanın menfaatine çocuk ile üçüncü kişi arasında yapılacak ve çocuğu borç altına sokacak bir işlem, kayyımın katılmasına ve hakimin onayına bağlıdır (TMK m.345).
Öğretide verilen örnekler arasında velinin çocuğa ait taşınmazı satın alması ya da kiralaması ve eşin ölümünden sonra sağ kalan ebeveynle çocuk arasında miras paylaşma sözleşmesi yapılması vardır.
Ne yapmalı? Böyle bir işte çocuğu kayyım temsil eder; kayyım da noterde, kendisini atayan mahkeme kararını, gerekiyorsa hakimin onay kararını ve resmi kimlik belgesini gösterir. Miras payı devri ya da paylaşma planlanıyor, mirasçılardan biri küçük ve veli de aynı terekede mirasçıysa kayyım adımını işin başında planlayın; devrin şekli miras payının devri sayfamızda anlatılıyor.
Vasi ve kayyım: mahkeme kararı yine şart
Ne değişti? Esasa ilişkin bir şey değişmedi: vasi ve kayyım noterde yine atandığı mahkeme kararını gösterir; nüfus cüzdanı yerine artık resmi kimlik belgelerinden söz ediliyor. Bu bent vasileri ve kayyımları kapsar. Velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır; kanunda sayılan sebeplerle kısıtlanan ergine de vasi atanır (TMK m.404 ve m.405-408).
Ne yapmalı? Atama kararı vasinin sıfatını gösterir, ama her işe izin vermez; Noterlik Kanunu m.79 uyarınca işlemi yapmaya izinli olunduğunu gösteren belge de notere sunulur. Vasinin vesayet makamından izin alması gereken işlerden noterde en sık karşılaşılanlar şunlardır (TMK m.462).
- Taşınmaz alımı, satımı, rehnedilmesi ve üzerinde başka bir ayni hak kurulması.
- Olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışında kalan taşınır veya diğer hak ve değerlerin alımı, satımı, devri ve rehnedilmesi.
- Ödünç verme ve alma, kambiyo taahhüdü altına girme.
- Üç yıl veya daha uzun süreli taşınmaz kirası sözleşmeleri.
- Dava açma ve sulh olma (acele hallerde geçici önlem alma yetkisi saklıdır).
- Mal rejimi sözleşmeleri, mirasın paylaştırılması ve miras payının devri sözleşmeleri.
Mirasın kabulü veya reddi, ölünceye kadar bakma sözleşmesi ve vesayet altındaki kişiyle vasi arasındaki sözleşmeler için vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni gerekir. Vesayet altındaki kişi adına kefil olmak, vakıf kurmak ve önemli bağışlarda bulunmak ise yasaktır (TMK m.449 ve m.463).
İzin kararını noter randevusundan önce alın ve atama kararıyla birlikte götürün; vesayette taşınmaz satışının usulü vasi atanması ve vesayet sayfamızda anlatılıyor. Gereken izin alınmadan yapılan işlem, vesayet altındaki kişinin vasinin izni olmadan yaptığı işlem hükmündedir (TMK m.465).
Mirasçı: mirasçılık belgesi şartı aynen sürüyor
Ne değişti? Mirasçı yine veraset belgesiyle, yani mirasçılık belgesiyle işlem yapar; bentte yalnız kimlik belgesine ilişkin ifade değişti. Mirasbırakandan geçen bir hak üzerinde noterde işlem yaptıracak mirasçı, mirasçılık sıfatını bu belgeyle gösterir.
Ne yapmalı? Belge noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınır; hangi durumda mahkemeye gidileceği, belgede hata çıkarsa izlenecek yol ve tapuda intikal veraset ilamı ve mirasçılık belgesi sayfamızda anlatılıyor (TMK m.598).
Mirasçılardan biri küçükse onu velisi temsil eder ve velinin açıklamalı nüfus aile kayıt tablosu da gerekir; veliyle çocuğun menfaati çatışıyorsa yukarıdaki kayyım kuralı uygulanır. Mirasçı kısıtlıysa işlemi vasisi, gereken izinlerle yapar. Evdeki paylaşma seçenekleri için babadan kalan ev nasıl paylaşılır sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Boşandım, velayet bende. Noterde eski eşimin de bulunması gerekir mi?
Velayet yalnız size verilmişse çocuğun yasal temsilcisi sizsiniz ve noterde velayeti gösteren kayıtla işlem yaparsınız. Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin kişisel ilişki hakkı, ona çocuğu temsil yetkisi vermez (TMK m.336 ve m.342).
İşlem sizinle çocuk arasında bir menfaat çatışması taşıyorsa çocuğa kayyım atanması gerekir (TMK m.426).
2 Ekim'den önce nüfus cüzdanıyla yapılmış işlemler ne olacak?
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girdi ve daha önce yapılmış noter işlemleri hakkında bir hüküm içermiyor. Yeni şart, bu tarihten sonra yapılan işlemlerde aranır.
Mahkeme ortak velayete karar verdiyse noterde nasıl işlem yaparız?
Boşanmadan sonra ortak velayet kanunda düzenlenmemiştir; yargı uygulamasında, özellikle anlaşmalı boşanmada kurulmaktadır. Yönetmelikte de buna özgü bir hüküm yok. Kararınızı ve velayet bilgisini gösteren kaydı yanınıza alın, işlemin niteliğine göre iki ebeveynin birlikte katılması gerekip gerekmediğini önceden noterle netleştirin.
Dosyanızı birlikte değerlendirelim
Anne ve babalar, vasiler ve mirasçılar adına İstanbul'da vekillik yapıyoruz: velayet ve velayetin değiştirilmesi, menfaat çatışmasında kayyım atanması, vasi atanması ve vesayet makamından izin, mirasçılık belgesi, miras payının devri ve paylaşma. Ön değerlendirme için nüfus kayıt örneği, varsa boşanma ya da vasi atama kararı, mirasçılık belgesi ve noterde yapılacak işlemin taslağı yeterlidir.
