Örnek aile: eş, bir çocuk ve iki torun
Baba 2025'te ölmüştür. Eşi ve kızı Ayşe sağdır. Oğlu Mehmet babasından önce ölmüş, geride iki çocuğu Deniz ve Ece kalmıştır. Bu aileyi miras payı hesaplayıcısında açın.
| Mirasçı | Yasal pay | Saklı pay |
|---|---|---|
| Eş | 1/4 | 1/4 |
| Ayşe (çocuk) | 3/8 | 3/16 |
| Deniz (Mehmet'in çocuğu) | 3/16 | 3/32 |
| Ece (Mehmet'in çocuğu) | 3/16 | 3/32 |
Eş dörtte birini alır. Kalan dörtte üç, Ayşe ile Mehmet'in kökü arasında ikiye bölünür: Ayşe sekizde üç alır; Mehmet'e düşecek sekizde üç Deniz ve Ece arasında eşit bölünür ve her biri on altıda üç alır (TMK m.495 ve m.499).
Pay kök başına bölünür
Torunlar, halaları ya da amcalarıyla eşit pay almaz; önce ölen ebeveynlerinin payını kendi aralarında paylaşırlar. Mehmet'in üç çocuğu olsaydı Ayşe'nin payı yine sekizde üç kalır, her torun sekizde bir alırdı. Önce ölen çocuğun hiç çocuğu yoksa payı diğer çocuklara kalır: Mehmet çocuksuz ölmüş olsaydı Ayşe dörtte üç alırdı.
Mirasbırakanın bütün çocukları ondan önce ölmüşse de torunlar ebeveynlerinin kökü üzerinden pay alır; miras torun sayısına göre eşit bölünmez. Kendi ailenizi miras payı hesaplayıcısına girerek payları görebilirsiniz.
Çocuk mirasbırakandan sonra ölmüşse
Torunların halef olması, çocuğun mirasbırakandan önce ölmesi halinde söz konusudur. Mehmet babasından sonra ölseydi, babasının mirasından payını almış olurdu ve bu pay Mehmet'in kendi mirasına girerdi. O zaman Mehmet'in mirası, babasından gelen pay dahil, kendi mirasçıları arasında paylaşılır; Mehmet'in eşi de bu yolla pay alır (TMK m.580).
Kaza gibi durumlarda hangisinin önce öldüğü ispat edilemezse ikisi aynı anda ölmüş sayılır ve birbirine mirasçı olamaz. Bu durumda da Mehmet'in yerini çocukları alır (TMK m.29).
Reddeden ve mirastan yoksun olan için de aynı kural
Mirası reddeden çocuk, miras açıldığında sağ değilmiş gibi sayılır ve payı kendi çocuklarına geçer. Örneğin üç çocuktan yalnız biri mirası reddederse onun çocukları mirasçı olur; borçlu bir terekede borçtan kurtulmak için onların da ayrıca reddetmesi gerekir (TMK m.611).
Bu kuralın iki istisnası vardır. Eş mirası reddetmezken mirasbırakanın ölümünde ilk sırada mirasçı olan altsoyun tamamı, yani sağ çocukların hepsi ve önce ölen çocuğun yerine gelen torunlar mirası reddederse, onların payı eşe geçer. Bu ailede bunun için Ayşe ile Deniz ve Ece'nin birlikte reddetmesi gerekir. Öğretide kabul edilen görüşe göre reddedenlerin çocukları bu durumda çağrılmaz; kanundaki "altsoyun tamamı" ifadesi başka türlü de okunabildiğinden bu noktada temkinli olmak gerekir. En yakın yasal mirasçıların hepsi, varsa eş de dahil, mirası reddederse miras sonraki mirasçılara geçmez, sulh hukuk mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir (TMK m.612 ve m.613).
Mirastan yoksunlukta da sonuç aynıdır. Kanunda sayılan ağır davranışlarda bulunan kişi, örneğin mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren ya da öldürmeye teşebbüs eden, mirasbırakan onu affetmemişse mirasçı olamaz; yoksunluk yalnız onu etkiler ve çocukları, mirasbırakandan önce ölmüş birinin çocukları gibi mirasçı olur (TMK m.578 ve m.579).
Geçerli bir mirasçılıktan çıkarmada da çıkarılanın payı, mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmamışsa onun altsoyuna kalır. Ayrıntılar mirasın reddi ve mirasçılıktan çıkarma sayfalarında.
Torunun saklı payı
Altsoy her derecede saklı paylıdır. Önce ölen ebeveyninin yerine mirasçı olan torunun saklı payı kendi yasal payının yarısıdır: bu ailede Deniz ve Ece'nin saklı payı terekenin otuz ikide üçüdür (TMK m.506).
Saklı pay, halefin kendi sıfatına göre belirlenir. Kardeşin yerine gelen yeğenin saklı payı yoktur, çünkü kardeşlerin de saklı payı yoktur; torun ise altsoy olduğu için saklı paylıdır. Vasiyet ya da bağış bu payı zedelemişse torun tenkis davası açabilir.
Sık sorulan sorular
Babam dedemden önce öldü; dedemin mirasından pay alır mıyım?
Evet. Babanızın yaşasaydı alacağı pay size ve kardeşlerinize eşit olarak geçer. Mirasçılık belgesinde (veraset ilamı) babanızın yerine siz ve kardeşleriniz mirasçı olarak yazılırsınız.
Annem, yani dedemin gelini, dedemin mirasından pay alır mı?
Babanız dedenizden önce öldüyse hayır; gelin kan bağı bulunmadığı için kayınpederinin mirasçısı değildir. Babanız dedenizden sonra öldüyse dedenizden babanıza geçen pay babanızın mirasına girer ve anneniz eş olarak o mirastan pay alır.
Dedem vasiyetnameyle bütün mirasını halama bıraktı; torun olarak ne yapabilirim?
Babanızın yerine saklı paylı mirasçısınız ve vasiyet saklı payınızı zedeliyorsa tenkis davası açabilirsiniz. Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Vasiyet henüz yerine getirilmemişse, örneğin halanız vasiyetin yerine getirilmesini isterse, tenkisi süre sınırı olmadan savunma olarak da ileri sürebilirsiniz.
Dosyanızı birlikte değerlendirelim
İstanbul'daki miras dosyalarında vekillik yapıyoruz: mirasçılık belgesi ve iptali, mirasın reddi, paylaşma ve ortaklığın giderilmesi, vasiyetnamenin iptali ve tenkis davaları. Ön değerlendirme için mirasbırakanın ve önce ölen çocuğun ölüm tarihlerini gösteren nüfus kayıt örneği ile varsa mirasçılık belgesi (veraset ilamı), vasiyetname ve tapu kayıtları yeterlidir.
Ön değerlendirme için gereken belgeler
- Nüfus kayıt örneğimirasbırakanın ve önce ölen çocuğun ölüm tarihlerini, torunları göstermek için
- Mirasçılık belgesi (varsa)veraset ilamı; mirasçıları ve paylarını gösterir
- Vasiyetname (varsa)torunun saklı payını zedeleyen bir tasarruf varsa
“Varsa” diye belirtilenler yalnız dosyanızda bulunuyorsa gerekir.
