Hukuk Genel Kurulu ne karar verdi?
Ne değişti? Kanun değişmedi; Hukuk Genel Kurulu, mal rejimini anmayan genel bir vazgeçme yazısının mal paylaşımı davasına etkisini yorumladı. Olayda otuz yıllık bir evlilikte kadının açtığı çekişmeli boşanma davası kabul edildi. Erkeğin mahkemeye hitaben yazıp imzaladığı bu yazı, boşanma kararının kesinleştiği gün boşanma dosyasına girdi. Yıllar sonra erkek, evlilikte alınıp kadın adına tescil edilen iki daire için katılma alacağı davası açtı; kadın ise yazıyla bu hakların kendisine bağışlandığını savundu.
İlk derece mahkemesi yazıyı bağışlama sayarak davayı reddetti; bölge adliye mahkemesi de istinaf başvurusunu esastan reddetti. Yargıtay'ın ilgili dairesi kararı bozdu; ilk derece mahkemesi önceki kararında direndi. Hukuk Genel Kurulu'nda ilk görüşmede yeterli çoğunluk sağlanamadı; ikinci görüşmede oy çokluğuyla dairenin bozma kararı benimsendi.
Boşanma davası kabul edildiğinden mal rejimi dava tarihinde sona ermişti ve yazı bu tarihten sonra verilmişti. Bu yüzden tartışılan, henüz doğmamış bir haktan vazgeçilip vazgeçilemeyeceği değil, yazının ne anlama geldiğiydi. Boşanmada mal rejimi, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.225).
Kurul, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'ndaki (HMK) feragat kurallarından hareket etti ve vazgeçme iradesinin kesin ve açık olmasını aradı. Kanuna göre de feragat, talep sonucundan vazgeçmektir ve kayıtsız ve şartsız olmalıdır (HMK m.307 ve m.309).
Kurula göre yazı, mal rejiminin tasfiyesine ilişkin bir hüküm içermiyordu; boşanma dosyasındaki nafaka ve tazminat gibi boşanmanın yan sonuçlarına ilişkindi. Eşler arasında mal paylaşımına ilişkin bir anlaşma da yapılmamıştı. Bu yüzden yazı katılma alacağından vazgeçme sayılmadı ve davanın açılmasına engel görülmedi. Dosya, delillerin toplanıp talebin esastan incelenmesi için ilk derece mahkemesine döndü; Kurul, erkeğin alacağı olup olmadığına karar vermedi.
Kararın sınırı ve Kurulda savunulan karşı görüş
Karar, çekişmeli boşanma dosyasına giren tek taraflı bir yazıyla ilgilidir; anlaşmalı boşanma protokolü hakkında değildir. Kurul, yazının anlamını metnine ve boşanma dosyasının içeriğine bakarak belirledi. "Vazgeçtim" demenin hiçbir zaman bağlamayacağı sonucu karardan çıkmaz.
Kurulda karşı görüş de savunuldu, ancak benimsenmedi. Bu görüşe göre mal rejimi sona erdikten sonra yapılan anlaşmalar borçlar hukukuna tabidir ve yazı, mal rejiminden doğan alacağın eşe bağışlanması sözüdür. Karşı görüş, erkeğin boşanmada tam kusurlu bulunduğunu, bu yüzden nafaka ve tazminat isteyemeyeceğini, yazının ancak mal paylaşımına ilişkin olabileceğini vurguladı; yazının mal paylaşımı için verildiğini anlatan tanık beyanlarına da dayandı. Kanuna göre henüz edinilmemiş bir haktan feragat bağışlama sayılmaz; bağışlama sözü vermenin geçerliliği ise yazılı şekle bağlıdır (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.285 ve m.288).
Yargı uygulamasında mal rejimini açıkça anan vazgeçmeler farklı sonuç doğurmuştur. Anlaşmalı boşanma protokolünde eşlerin birbirine katkı, katılma ya da mal davası açmayacağını yazan ve mahkemece onaylanan maddeler, sonradan açılan mal paylaşımı davasının reddine yol açmıştır. Öğretide de eşlerin boşanma yargılamasında mal rejiminden doğan alacakları istemeyeceklerini açık ve net biçimde bildirmesinin feragat anlamı taşıdığı belirtilir. Bunlar bu kararın kuralı değildir; ancak kararın gerekçesi de açık bir vazgeçme aranacağını gösteriyor.
Bu çizgi, Kurulun anlaşmalı boşanma protokolündeki genel ifadeler için daha önce yaptığı açıklık vurgusuyla aynı yöndedir. Protokolde mal paylaşımının nasıl yazılacağı anlaşmalı boşanma sayfamızda anlatılıyor.
Yazıyı vermiş eş ne yapmalı?
Kimi etkiler? Boşanma davası sürerken ya da boşanırken "haklarımdan vazgeçiyorum", "hiçbir şey istemiyorum" gibi genel bir yazı vermiş ve evlilikte edinilen mallar diğer eşin adına kalmış kişiyi. Böyle bir yazı, mal paylaşımı davasının yolunu tek başına kapatmamış olabilir.
Ne yapmalı? Yazının tam metnini, hangi dosyaya hangi tarihte verildiğini, boşanma kararını ve varsa duruşma tutanaklarını bir araya getirin. Yazının mal rejimini, katılma alacağını ya da değer artış payını açıkça anıp anmadığı belirleyicidir; belirli malların anılması da yorumu etkiler. Yargı uygulamasında yalnız katkı payı alacağını anan bir beyan da katılma alacağından vazgeçme sayılmamıştır. Karşı taraf, yazının mal paylaşımı için verildiğini tanık gibi başka delillerle ileri sürebilir; bu dosyada karşı görüş tam da buna dayandı.
Alacağın yaklaşık tutarını katılma alacağı hesaplama aracımızla görebilirsiniz. Süreyi de kontrol edin: yargı uygulamasına göre mal rejiminden doğan alacaklar on yıllık zamanaşımına tabidir ve süre, evlilik sürerken işlemediğinden boşanma kararının kesinleştiği tarihten başlar (TBK m.146 ve m.153).
Bu yazıya güvenen eş ne yapmalı?
Kimi etkiler? Boşanma sırasında eşinden "haklarımdan vazgeçiyorum" yazısı almış ve mal paylaşımının bununla kapandığını düşünen kişiyi. Karara göre mal rejimini anmayan genel bir yazı, katılma alacağı davasına karşı güvence olmayabilir.
Ne yapmalı? Mal paylaşımında gerçekten anlaştıysanız bunu genel ifadelerle değil, mal rejiminin tasfiyesini ve katılma alacağı, değer artış payı ve 2002 öncesi edinilen mallar için katkı payı alacağını ismen anan yazılı bir metinle yapın; hangi malın kimde kalacağı ve varsa ödenecek bedel açıkça yazılsın. Kurul, eşler arasında mal paylaşımına ilişkin bir anlaşma yapılmadığını da gerekçesine dayanak yaptı; bu yüzden tek taraflı bir yazı yerine iki eşin de imzaladığı bir anlaşma tercih edilmelidir.
Anlaşmalı boşanmada bu düzenleme protokole yazılmalı ve duruşmada tutanağa geçirilmelidir. Yargı uygulamasına göre protokoldeki mal rejimi maddesinin mahkeme kararında yer alması ya da protokolün mahkemece onaylanması gerekir; hakimin onayladığı protokoldeki taşınmaz devri taahhüdü için ayrıca resmi şekil aranmaz. Protokol dışında yapılan ve bir taşınmazın devrini amaçlayan sözleşme ise resmi şekilde düzenlenmedikçe geçerli olmaz (TMK m.706).
Protokol dışında, tek taraflı olarak yapılan bir vazgeçmenin hangi kurallara tabi olduğu bu kararda da tartışıldı: çoğunluk konuyu feragat açısından ele aldı, karşı görüş borçlar hukukuna göre bir bağışlama sözü saydı. Bu belirsizlik, metnin açık ve yazılı olmasını daha da önemli kılıyor.
Sık sorulan sorular
Vazgeçme yazısını boşanma davası açılmadan önce verdiysem ne olur?
Boşanmada mal rejimi, kabul edilen boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer; yargı uygulamasına göre mal rejiminden doğan alacak hakkı da bu tarihte doğar. Bu tarihten önce, örneğin önceki bir davada verilen vazgeçme beyanı, Hukuk Genel Kurulu'nca henüz doğmamış bir haktan vazgeçme sayılmış ve sonradan açılan mal paylaşımı davasını engellememiştir. Evlilik sürerken noterde yapılan bir mal rejimi sözleşmesi ise ayrıca değerlendirilir.
Vazgeçme yazısı verdim; mal paylaşımı davasını kazanır mıyım?
Karar bunu söylemiyor. Kurul yalnız yazının davanın açılmasına engel olmadığını kabul etti. Alacağın olup olmadığı ve tutarı, malların ne zaman ve evlilikte karşılığı verilerek edinilip edinilmediğine, kimin adına kayıtlı olduğuna ve değerine göre ayrıca incelenir. Kişisel mallar katılma alacağının hesabına girmez; 1 Ocak 2002'den önce edinilen mallarda ise yargı uygulamasına göre ancak ispatlanan katkı oranında katkı payı istenebilir. Hesabın nasıl yapıldığı nafaka, velayet ve mal rejimi sayfamızda da özetleniyor.
Dosyanızı birlikte değerlendirelim
İstanbul'daki boşanma ve mal paylaşımı dosyalarında vekillik yapıyoruz: katılma alacağı ve değer artış payı davaları ve bu davalara cevap, boşanma sırasında verilen vazgeçme yazılarının ve protokollerin incelenmesi, anlaşmalı boşanma protokolünde mal paylaşımının düzenlenmesi. Ön değerlendirme için boşanma kararı ve kesinleşme şerhi, vazgeçme yazısının ya da protokolün örneği, varsa duruşma tutanakları ile tapu ve araç kayıtları yeterlidir.
